Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

मन्दर-समुद्रमन्थन-वर्णनम् / Description of the Churning of the Ocean with Mount Mandara

ते भारयें वरसंतुष्टे कश्यपो वनमाविशत्‌ । समान तेजस्वी एक हजार पुत्र होनेका वर पाकर कद्भू भी अपना मनोरथ सिद्ध हुआ समझने लगी। वरदान पाकर संतुष्ट हुई अपनी उन धर्मपत्नियोंसे यह कहकर कि “तुम दोनों यत्नपूर्वक अपने-अपने गर्भकी रक्षा करना” महातपस्वी कश्यपजी वनमें चले गये || १२३ || सौतिरुवाच कालेन महता कढद्रूरण्डानां दशतीर्दश,जनयामास विष्रेन्द्र दे चाण्डे विनता तदा । उग्रश्रवाजीने कहा--ब्रह्मन! तदनन्तर दीर्घकालके पश्चात्‌ कद्गूने एक हजार और विनताने दो अण्डे दिये

te bhārye varasantuṣṭe kaśyapo vanam āviśat | samāna-tejasvī eka-sahasra-putra-bhavane kā varaṃ prāpya kadrū api ātmanaḥ manorathaṃ siddhaṃ manyamānā babhūva | varadānaṃ prāpya santuṣṭaḥ sa mahātapāḥ kaśyapaḥ tāḥ dharmapatnīḥ prati evam uktvā—“yuvāṃ yathāvat yatnapūrvakaṃ sva-sva-garbhasya rakṣāṃ kurutam”—vanam jagāma || sūtir uvāca | kālena mahatā kadrūr aṇḍānāṃ daśatīr daśa janayāmāsa, vinatā ca tadā dve aṇḍe |

เมื่อภรรยาทั้งสองพอใจในพรที่ตนได้รับแล้ว กัศยปะก็เข้าสู่อรัญญา. กัทรูได้พรให้มีบุตรหนึ่งพันผู้มีรัศมีเสมอกัน จึงเห็นว่าความปรารถนาสำเร็จแล้ว. มหาตบัสวีกัศยปะกำชับภรรยาทั้งสองว่า “จงเพียรพิทักษ์ครรภ์ของตนให้ดี” แล้วจึงออกเดินทางสู่ป่า.

सौतिःSauti (Ugraśravas), the narrator
सौतिः:
Karta
TypeNoun
Rootसूतिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
कालेनwith/by time; after (some) time
कालेन:
Karna
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Instrumental, Singular
महताgreat, long
महता:
Karna
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Instrumental, Singular
कद्रूःKadrū
कद्रूः:
Karta
TypeNoun
Rootकद्रू
FormFeminine, Nominative, Singular
अण्डानाम्of eggs
अण्डानाम्:
Karma
TypeNoun
Rootअण्ड
FormNeuter, Genitive, Plural
दशतीःtens (groups of ten)
दशतीः:
Karma
TypeNoun
Rootदशति
FormFeminine, Accusative, Plural
दशten
दश:
Karma
TypeNumeral
Rootदशन्
FormIndeclinable/All, Accusative, Plural
जनयामासgave birth to, produced
जनयामास:
Karta
TypeVerb
Rootजन्
FormPerfect (periphrastic), Third, Singular
विप्रेन्द्रO best of Brahmins
विप्रेन्द्र:
Sampradana
TypeNoun
Rootविप्र + इन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
द्वेtwo
द्वे:
Karma
TypeNumeral
Rootद्वि
FormNeuter, Accusative, Dual
अण्डेeggs
अण्डे:
Karma
TypeNoun
Rootअण्ड
FormNeuter, Accusative, Dual
विनताVinatā
विनता:
Karta
TypeNoun
Rootविनता
FormFeminine, Nominative, Singular
तदाthen, at that time
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा

शौनक उवाच

शौनक (Śaunaka)
सूत (Sauti / Ugraśravas)
कश्यप (Kaśyapa)
कद्रू (Kadrū)
विनता (Vinatā)
वन (forest)
अण्ड (eggs)

Educational Q&A

Even when a boon is granted, its fruition depends on dharmic care and disciplined protection. Kaśyapa’s instruction to safeguard the pregnancy underscores responsibility and vigilance as ethical duties that accompany divine or ascetic gifts.

After granting boons to his wives Kadrū and Vinatā, the sage Kaśyapa leaves for the forest, instructing them to protect their pregnancies. Much later, Kadrū lays many eggs (ten tens), while Vinatā lays two, setting up the later lineage narratives connected with serpents and Garuḍa.