Shloka 3
Ādi Parva, Adhyāya 158 — Aṅgāraparṇa-saṃvāda and Gaṅgā-tīrtha Saṃghaṭṭa
Encounter at the Gaṅgā ford
भार्या पुत्रो5थ दुहिता सर्वमात्मार्थमिष्यते । व्यथां जहि सुबुद्धया त्वं स्वयं यास्यामि तत्र च,पत्नी, पुत्र और पुत्री--ये सब अपने ही लिये अभीष्ट होते हैं। आप उत्तम बुद्धि- विवेकका आश्रय लेकर शोक-संताप छोड़िये। मैं स्वयं वहाँ (राक्षसके समीप) चली जाऊँगी। पत्नीके लिये लोकमें सबसे बढ़कर यही सनातन कर्तव्य है कि वह अपने प्राणोंको भी निछावर करके पतिकी भलाई करे
bhāryā putro ’tha duhitā sarvam ātmārtham iṣyate | vyathāṃ jahi subuddhayā tvaṃ svayaṃ yāsyāmi tatra ca | patnyai loke sarvato ’dhikaṃ hy etat sanātanaṃ kartavyaṃ yat prāṇān api niśāvarī-kṛtya patyur hitam ācaret |
ภรรยา บุตรชาย และบุตรหญิง—ล้วนเป็นที่รักโดยธรรมชาติด้วยเหตุแห่งตนเอง เพราะฉะนั้นท่านจงอาศัยปัญญาอันแจ่มชัด ละความโศกและความหวั่นไหวเสียเถิด ข้าพเจ้าจะไปยังที่นั้นเอง (เข้าไปใกล้ยักษ์รากษส) สำหรับสตรีในโลกนี้ ธรรมอันเป็นสันตติสูงสุดคือยอมสละแม้ลมหายใจ เพื่อเกื้อกูลประโยชน์แห่งสามี
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse presents a dharma-based ideal of spousal duty: in a moral crisis, the wife chooses to protect her husband’s welfare even at the cost of her own life, urging him to replace grief with clear discernment (subuddhi).
Facing the threat of a rākṣasa, the Brahmin’s wife volunteers to go herself to the dangerous place, consoling the Brahmin and framing her decision as a traditional, principled obligation to secure her husband’s good.