Shloka 17
भीमस्य जलान्वेषणं तथा वनविश्रान्तिः
Bhīma’s Search for Water and the Forest Halt
ट्रुपदस्य शरा घोरा विचेरु: सर्वतो दिशम् । ततः शड्खाश्न भेर्यश्व मृदड़ाश्न सहस्रश:,धनुर्ज्यातलशब्दश्न संस्पृश्य गगनं महान् | द्रपदके भयंकर बाण सब दिशाओंमें विचरने लगे। महाराज! उनकी विजय होती देख पांचालोंके घरोंमें शंख, भेरी और मृदंग आदि सहस्रों बाजे एक साथ बज उठे। महान् आत्मबलसे सम्पन्न पांचाल-सैनिकोंका सिंहनाद बड़े जोरोंसे होने लगा। साथ ही उनके धनुषोंकी प्रत्यंचाओंका महान् टंकार आकाशमें फैलकर गूँजने लगा
drupadasya śarā ghorā viceruḥ sarvato diśam | tataḥ śaṅkhaś ca bheryaś ca mṛdaṅgāś ca sahasraśaḥ, dhanurjyātalaśabdaś ca saṃspṛśya gaganaṃ mahān ||
ศรอันน่าสะพรึงของทรุปทะแล่นไปทั่วทุกทิศ ครั้นเห็นชัยชนะของเขา โอ้มหาราช ในเรือนของชาวปาญจาละ สังข์ กลองศึก และมฤทังคะนับพันก็ดังขึ้นพร้อมกัน เสียงคำรามดุจสิงห์ของนักรบปาญจาละผู้เปี่ยมพลังใจดังกึกก้อง และเสียงดีดสายธนูอันยิ่งใหญ่แผ่ไปแตะฟ้าก้องไกล
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how martial success quickly becomes a public, collective event: victory is marked by disciplined force (arrows, bowstrings) and by communal proclamation (conches and drums). Ethically, it reflects the kṣatriya world where prowess and morale are reinforced through shared signals and celebration.
Drupada’s forces are prevailing; his arrows are described as sweeping all directions. Observing this success, the Pāñcālas celebrate loudly—conches and drums sound, warriors roar, and the twang of bowstrings reverberates through the sky.