Mahabharata 1.135.14 — Adi Parva, Adhyaya 135, Shloka 14
आदि पर्व — जातुगृह-प्रसङ्गः: विदुरप्रेषित-खनकस्य सूचना तथा पलायन-मार्ग-निर्माणम्
Adi Parva 135: The Miner’s Warning and Construction of the Escape Passage
'ये कुन्तीके तेजस्वी पुत्र हैं। ये ही पाण्डुके मझले बेटे हैं। ये देवराज इन्द्रकी संतान हैं। ये ही कुरुवंशके रक्षक हैं। अस्त्र-विद्याके विद्वानोंमें ये सबसे उत्तम हैं। ये धर्मात्माओं और शीलवानोंमें श्रेष्ठ हैं। शील और ज्ञानकी तो ये सर्वोत्तम निधि हैं।! उस समय दर्शकोंके मुखसे तुमुल ध्वनिके साथ निकली हुई ये बातें सुनकर कुन्तीके स्तनोंसे दूध और नेत्रोंसे स्नेहके आँसू बहने लगे। उन दुग्धमिश्रित आँसुओंसे कुन्तीदेवीका वक्ष:स्थल भीग गया || ११-- १३ || तेन शब्देन महता पूर्णश्रुतिरथाब्रवीत् । धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठो विदुरं हृष्टमानस:
tena śabdena mahatā pūrṇaśrutir athābravīt | dhṛtarāṣṭro naraśreṣṭho viduraṃ hṛṣṭamānasaḥ ||
“ผู้นี้คือโอรสผู้เปล่งรัศมีของกุนตี ผู้นี้คือปาณฑพองค์กลาง ผู้นี้คือบุตรแห่งเทวราชอินทรา และผู้นี้เองคือผู้พิทักษ์วงศ์กุรุ ยอดแห่งผู้รู้ศัสตราวุธคือผู้นี้ เลิศในหมู่ผู้ทรงธรรมคือผู้นี้ แม้ในหมู่ผู้มีความประพฤติดีก็ยังเป็นผู้สูงสุด—เป็นคลังอันประเสริฐแห่งศีลและปัญญา” ครั้นได้ยินถ้อยคำอันอึกทึกกึกก้องจากปากผู้ชมเช่นนั้น น้ำนมก็เอ่อไหลจากถันของกุนตี และน้ำตาแห่งความรักก็หลั่งจากดวงตา ครั้นน้ำตาที่ปนน้ำนมนั้นไหลริน อุระของกุนตีเทวีก็ชุ่มโชก॥ เสียงโห่ร้องอันยิ่งใหญ่นั้นยังสะท้อนไปถึงโสตของธฤตราษฏระด้วย แล้วธฤตราษฏระผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ก็มีใจยินดี เริ่มซักถามวิทุระ॥
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring Mahābhārata ethic: rulers are influenced by collective noise and praise, but true governance requires turning to wise counsel (Vidura) and dharma-based discernment rather than being carried away by excitement.
A loud commotion is heard; Pūrṇaśruti speaks in that context, and Dhṛtarāṣṭra—pleased by what he hears—begins to ask Vidura questions, signaling a shift to advisory dialogue within the royal court.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.