Shloka 32
Ādi-parva Adhyāya 132 — Duryodhana’s Instructions to Purocana at Vāraṇāvata
Lākṣāgṛha Planning
नसतं प्रतिजग्राह नैषादिरिति चिन्तयन् | शिष्यं धनुषि धर्मज्ञस्तेषामेवान्ववेक्षया,परंतु उसे निषादपुत्र समझकर धर्मज्ञ आचार्यने धनुर्विद्याविषयक शिष्य नहीं बनाया। कौरवोंकी ओर दृष्टि रखकर ही उन्होंने ऐसा किया
na satam pratijagrāha naiṣādir iti cintayan | śiṣyaṃ dhanuṣi dharmajñas teṣām evānvavekṣayā ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า: ครั้นคิดว่า “ผู้นี้เป็นบุตรแห่งนิษาทะ” อาจารย์ผู้ทรงธรรมจึงมิได้รับเขาเป็นศิษย์ในวิชาธนู ทั้งนี้เพราะท่านเพ่งพิจารณาแต่ประโยชน์ของเหล่ากุรุฝ่ายเการพเพียงประการเดียว จึงกระทำเช่นนั้น
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ethical tension: a teacher who is called dharmajña still acts with partiality, letting social identity and political allegiance determine access to knowledge. It invites reflection on how dharma can be compromised by patronage and prejudice.
A would-be student seeks training in archery, but the teacher refuses to accept him as a formal disciple, thinking him to be a Niṣāda’s son. The refusal is motivated by keeping the Kauravas’ interests foremost.