Shloka 49
Vāraṇāvata-prasaṃsā and the Pāṇḍavas’ Departure (वरणावत-प्रशंसा तथा पाण्डव-प्रयाणम्)
नातिकेशीं महाप्रज्ञामुपयेमे महाव्रताम् । अन्निहोत्रे च सत्रे च दमे च सततं रताम्,उनकी उस समय कही हुई इस बातको मैं अपने मनमें सदा याद रखता था। कुछ दिनोंके बाद पितरोंकी प्रेरणासे मैंने पुत्र-प्राप्तिके लोभसे परम बुद्धिमती, महान् व्रतका पालन करनेवाली, अन्निहोत्र, सत्र तथा शम-दमके पालनमें मेरे साथ सदा संलग्न रहनेवाली शरद्वानकी पुत्री यशस्विनी कृपीसे, जिसके केश बहुत बड़े नहीं थे, विवाह किया
Vaiśampāyana uvāca: nātikeśīṃ mahāprajñām upayeme mahāvratām | agnihotre ca satre ca dame ca satataṃ ratām ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “เราจึงอภิเษกกับ (กฤปี) ผู้มิได้มีผมยาวนัก เป็นผู้มีปัญญายิ่งและมั่นคงในมหาวรต และนางย่อมเนืองนิตย์ในอัคนิโหตร สัตรพิธี และการฝึกทะมะ”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic ideal of marriage: a spouse is praised for wisdom, vow-steadfastness, ritual responsibility (agnihotra, satra), and disciplined self-restraint (dama). It also reflects the epic’s emphasis on continuity of lineage and the moral weight of ancestral prompting.
The speaker (in this context, within Vaiśampāyana’s narration) states that, motivated by the Pitṛs and wishing for a son, he marries Kṛpī, identified as Śaradvat’s daughter, and describes her virtues—wisdom, great vows, and constant engagement in ritual and self-control.