Shloka 46
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
स्वयमुत्थाय चैवाथ हृदयेन क्षुरोपम: । स वाचामृतकल्पश्च भ्रातृवच्च सुहृदू यथा,उस पापात्माका हृदय छूरेके समान तीखा था; परंतु बातें वह ऐसी करता था, मानो उनसे अमृत झर रहा हो। वह सगे भाई और हितैषी सुहृदकी भाँति स्वयं भीमसेनके लिये भाँति-भाँतिके भक्ष्य पदार्थ परोसने लगा। भीमसेन भोजनके दोषसे अपरिचित थे; अतः दुर्योधनने जितना परोसा, वह सब-का-सब खा गये। यह देख नीच दुर्योधन मन-ही-मन हँसता हुआ-सा अपने-आपको कृतार्थ मानने लगा
vaiśampāyana uvāca | svayam utthāya caivātha hṛdayena kṣurōpamaḥ | sa vācāmṛtakalpaś ca bhrātṛvac ca suhṛd yathā ||
แล้วเขาก็ลุกขึ้นเอง แม้ดวงใจจะคมกริบดุจมีดโกน แต่ถ้อยคำกลับหวานประหนึ่งน้ำอมฤต และเขาแสร้งทำดุจพี่น้องร่วมสายเลือดและมิตรผู้หวังดี คอยยกสำรับนานาชนิดมาป้อนภีมเสน ภีมผู้ไม่รู้พิษภัยที่ซ่อนอยู่ในอาหารนั้น ก็กินทุกสิ่งที่ทุรโยธน์จัดให้ ครั้นเห็นดังนั้น ทุรโยธน์ผู้ใจต่ำก็หัวเราะอยู่ในใจ คิดว่ากลอุบายตนสำเร็จแล้ว
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical danger of hypocrisy: sweet speech and outward friendliness can conceal a cruel, harmful intent. It warns that dharma requires inner sincerity, not merely pleasing words or gestures.
Duryodhana, hiding malice behind affectionate behavior, personally serves Bhīma abundant food and speaks kindly. Bhīma, unsuspecting, eats everything; Duryodhana inwardly rejoices, believing his scheme is succeeding.