Shloka 6
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
ऐन्द्रे चन्द्रसमायुक्ते मुहूर्तेडभिजितेडष्टमे । दिवामध्यगते सूर्य तिथौ पूर्णेडतिपूजिते,तदनन्तर जब चन्द्रमा ज्येष्ठा नक्षत्रपर थे, सूर्य तुला राशिपर विराजमान थे, शुक्ल पक्षकी 'पूर्णा' नामवाली पञजचमी तिथि थी और अत्यन्त श्रेष्ठ अभिजित् नामक आठवाँ मुहूर्त विद्यमान था; उस समय कुन्तीदेवीने एक उत्तम पुत्रको जन्म दिया, जो महान् यशस्वी था। उस पुत्रके जन्म लेते ही आकाशवाणी हुई--
aīndre candrasamāyukte muhūrte ’bhijiti ’ṣṭame | divāmadhyagate sūrye tithau pūrṇe ’tipūjite ||
ต่อมา ณ กาลอันเป็นมงคลยิ่ง—เมื่อพระจันทร์สถิตในนักษัตรอันเกี่ยวเนื่องกับพระอินทร์ เมื่อมุหูรตะที่แปดนาม ‘อภิจิต’ กำลังดำรงอยู่ เมื่อพระอาทิตย์อยู่กลางวัน และเมื่อทิถี ‘ปูรณา’ อันเป็นที่สักการะยิ่งปรากฏ—พระนางกุนตีเทวีประสูติโอรสผู้ประเสริฐ มีเกียรติยศยิ่งใหญ่
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the epic motif that major figures arise under marked auspicious signs, suggesting a moral universe where destiny and divine sanction frame human life; it prepares the listener to treat the newborn’s future role as significant and ethically consequential.
Vaiśampāyana describes the precise auspicious calendrical conditions at the time Kuntī gives birth to an illustrious son, and notes that immediately upon the birth a divine voice (ākāśavāṇī) is heard, foreshadowing the child’s importance.