Shloka 33
कृपकृपी-जननम्
The Birth of Kṛpa and Kṛpī; Kṛpa’s Attainment of Astras
स्वयंजात: प्रणीतश्न तत्सम: पुत्रिकासुत: । पौनर्भवश्ल कानीन: भगिन्यां यश्ष॒ जायते,“पहला पुत्र वह है, जो विवाहिता पत्नीसे अपने द्वारा उत्पन्न किया गया हो; उसे 'स्वयंजात' कहते हैं। दूसरा प्रणीत कहलाता है, जो अपनी ही पत्नीके गर्भसे किसी उत्तम पुरुषके अनुग्रहसे उत्पन्न होता है। तीसरा जो अपनी पुत्रीका पुत्र हो, वह भी उसके ही समान माना गया है। चौथे प्रकारके पुत्रकी पौनर्भवः संज्ञा है, जो दूसरी बार ब्याही हुई सत्रीसे उत्पन्न हुआ हो। पाँचवें प्रकारके पुत्रकी कानीन संज्ञा है (विवाहसे पहले ही जिस कन्याको इस शर्तके साथ दिया जाता है कि इसके गर्भसे उत्पन्न होनेवाला पुत्र मेरा पुत्र समझा जायगा उस कन्याके पुत्रको “कानीन' कहते हैं)5। जो बहनका पुत्र (भानजा) है, वह छठा कहा गया है
svayaṃjātaḥ praṇītaś ca tat-samaḥ putrikā-sutaḥ | paunarbhavaś ca kānīno bhaginyāṃ yaś ca jāyate ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “บุตรที่ชายให้กำเนิดเองกับภรรยาที่แต่งตามธรรม เรียกว่า ‘สวะยังชาตะ’ ผู้ที่เรียกว่า ‘ประณีตะ’ คือบุตรที่เกิดในครรภ์ภรรยาโดยการแต่งตั้ง/อุปการะของบุรุษผู้ประเสริฐ บุตรของธิดา (ปุตริกา-สุตะ) ก็ถือว่าเทียบเท่า บุตรที่เกิดจากสตรีที่สมรสใหม่เรียกว่า ‘เปานรภวะ’ บุตรที่เรียกว่า ‘กานีนะ’ คือบุตรที่เกิดจากหญิงสาวภายใต้ข้อตกลงให้ถือเป็นบุตรของฝ่ายผู้ให้ และบุตรที่เกิดจากพี่สาวหรือน้องสาว—คือหลานชาย—ก็ถูกนับรวมอยู่ด้วย”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse classifies several socially recognized categories of ‘sons’ and kin treated as sons, indicating how dharma-textual society extended lineage, ritual, and inheritance continuity beyond biological paternity when needed.
Vaiśampāyana is explaining to the listener a traditional enumeration of son-types—biological, appointed/arranged, daughter’s son, son of a remarried woman, maiden-born son under stipulation, and sister’s son—clarifying their recognized status within family and dharma frameworks.