Shloka 16
कृपकृपी-जननम्
The Birth of Kṛpa and Kṛpī; Kṛpa’s Attainment of Astras
स्वर्गे तेनाभितप्तो5हमप्रजस्तु ब्रवीमि व: । पित्र्यादृणादनिर्मुक्तस्तेन तप्ये तपोधना:,पाण्डुने कहा--महाभाग महर्षिगण! संतानहीनके लिये स्वर्गका दरवाजा बंद रहता है, ऐसा लोग कहते हैं। मैं भी संतानहीन हूँ, इसलिये दुःखसे संतप्त होकर आपलोगोंसे कुछ निवेदन करता हूँ। तपोधनो! मैं पितरोंके ऋणसे अबतक छूट नहीं सका हूँ, इसलिये चिन्तासे संतप्त हो रहा हूँ
svarge tenābhitapto 'ham aprajastu bravīmi vaḥ | pitryād ṛṇād anirmuktas tena tapye tapodhanāḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “แม้อยู่ในสวรรค์ ข้าก็ยังถูกความคิดนั้นเผาผลาญ; เมื่อไร้บุตร ข้าจึงกล่าวแก่ท่านทั้งหลาย. โอ้เหล่าฤๅษีผู้มั่งคั่งด้วยตบะ! ข้ายังไม่พ้นจากหนี้ต่อบรรพชน จึงร้อนรุ่มด้วยความกังวล.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dharmic idea of pitṛ-ṛṇa—an obligation to one’s ancestors—commonly understood as being discharged through continuing the lineage and performing ancestral rites. Even heavenly status does not remove the inner burden of an unfulfilled duty.
The speaker addresses ascetics, confessing distress over being without offspring and therefore feeling still bound by the ‘debt to the ancestors.’ He appeals to them in a state of moral and emotional agitation.