Shloka 45
पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च
Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry
श्रुत्वा तेभ्यस्तत: सर्व यथावृत्तं महावने । धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठ: पाण्डुमेवान्वशोचत,फिर उन सेवकोंसे उस महान् वनमें पाण्डुके साथ घटित हुई सारी घटनाओंको यथावत् सुनकर नरश्रेष्ठ धृतराष्ट्र सदा पाण्डुकी ही चिन्तामें दुःखी रहने लगे
śrutvā tebhyaḥ tataḥ sarvaṃ yathāvṛttaṃ mahāvane | dhṛtarāṣṭro naraśreṣṭhaḥ pāṇḍum evānv-aśocat ||
เมื่อทรงสดับจากเหล่าผู้ติดตามถึงเหตุการณ์ทั้งปวงในมหาพนาสณฑ์ตามที่เกิดขึ้นจริงแล้ว พระธฤตราษฏร์ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ก็ทรงโศกาอาลัยต่อปาณฑุแต่ผู้เดียว และทรงหมกมุ่นด้วยความห่วงใยอยู่มิรู้คลาย
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights compassionate responsibility within family and kingship: nobility is expressed through sustained concern for a relative’s suffering, and ethical sensitivity is shown by taking truthful reports seriously (yathāvṛttam) and responding with genuine empathy.
After receiving a detailed, accurate report from attendants about what happened to Pāṇḍu in the great forest, Dhṛtarāṣṭra becomes deeply sorrowful and remains preoccupied with grief and worry for Pāṇḍu.