Shloka 41
Ādi Parva, Adhyāya 115 — Mādri’s request; invocation of the Aśvins; birth and naming of the Pāṇḍavas
मासमात्रेण संजज्ञे कन्या चैका शताधिका । गान्धार्या क्लिश्यमानायामुदरेण विवर्धता,तदनन्तर एक ही मासमें गान्धारीसे एक कन्या उत्पन्न हुई, जो सौ पुत्रोंके अतिरिक्त थी। जिन दिनों गर्भ धारण करनेके कारण गान्धारीका पेट बढ़ गया था और वह क्लेशमें पड़ी रहती थी, उन दिनों महाराज धृतराष्ट्रकी सेवामें एक वैश्यजातीय स्त्री रहती थी। राजन! उस वर्ष धृतराष्ट्रके अंशसे उस वैश्यजातीय भार्यके द्वारा महायशस्वी बुद्धिमान् युयुत्सुका जन्म हुआ। जनमेजय! युयुत्सु करण कहे जाते थे। इस प्रकार बुद्धिमान् राजा धृतराष्ट्रके एक सौ वीर महारथी पुत्र हुए। तत्पश्चात् एक कन्या हुई, जो सौ पुत्रोंके अतिरिक्त थी। इन सबके सिवा महातेजस्वी परम प्रतापी वैश्यापुत्र युयुत्सु भी थे
māsamātreṇa sañjajñe kanyā caikā śatādhikā | gāndhāryā kliśyamānāyām udareṇa vivardhatā ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—เพียงหนึ่งเดือนเท่านั้น ก็มีธิดาองค์หนึ่งประสูติขึ้น นอกเหนือจากโอรสทั้งร้อย. ในกาลนั้น เมื่อคานธารีทนทุกข์เพราะครรภ์ยังคงขยายใหญ่ เรื่องราวจึงบันทึกลำดับวงศ์ของธฤตราษฏระว่า หลังโอรสหนึ่งร้อยแล้วจึงมีธิดาอีกหนึ่ง. เหตุนี้ชี้ให้เห็นว่า ความใฝ่ปรารถนาในการสืบวงศ์และแรงกดดันแห่งการสืบราชสันตติวงศ์ ย่อมกำหนดชะตาแห่งเรือนกุรุอย่างไร.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the weight of dynastic expectation and the bodily and emotional cost borne by the queen; it frames lineage not merely as celebration but as a burden entwined with fate and future conflict.
After the birth of Dhṛtarāṣṭra’s hundred sons, one additional child—a daughter—is born from Gāndhārī about a month later, while she is described as suffering as her pregnancy had been swelling.