Shloka 13
आदि पर्व — अध्याय १०६
Pāṇḍu’s Gifts, Forest Residence, and Vidura’s Marriage
सापि कालेन कौसल्या सुषुवे<न्ध॑ तमात्मजम् । पुनरेव तु सा देवी परिभाष्य स्नुषां ततः,प्रसवका समय आनेपर कौसल्याने उसी अन्धे पुत्रको जन्म दिया। जनमेजय! तत्पश्चात् देवी सत्यवतीने अपनी दूसरी पुत्रवधूको समझा-बुझाकर गर्भाधानके लिये तैयार किया और इसके लिये पूर्ववत् महर्षि व्यासका आवाहन किया। फिर महर्षिने उसी (नियोगकी संयमपूर्ण) विधिसे देवी अम्बालिकाके साथ समागम किया। भारत! महर्षि व्यासको देखकर वह भी कान्तिहीन तथा पाण्डुवर्णकी-सी हो गयी
sāpi kālena kausalyā suṣuve ’ndhaṃ tam ātmajam | punar eva tu sā devī paribhāṣya snuṣāṃ tataḥ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ครั้นกาลล่วงไป เกาสัลยาก็ให้กำเนิดโอรสผู้ตาบอดนั้น แล้วพระราชินีก็ยังทรงชี้แจงเกลี้ยกล่อมพระสุณิสาอีกองค์หนึ่ง และทรงอัญเชิญมหาฤๅษีวยาสะดังเดิม เพื่อประกอบนิโยคะสืบวงศ์กษัตริย์ ครั้นมหาฤๅษีเสด็จไปหาอัมพาลิกาตามพิธีเดิม นางเห็นท่านแล้วก็สิ้นรัศมี กลายเป็นซีดเผือดดุจพาณฑุ โอ ภารตะ
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the dharmic pressure to preserve lineage and political stability, while also showing how inner states (fear, aversion, composure) can shape outcomes—suggesting that duty performed without steadiness of mind may carry unintended consequences.
Kausalyā gives birth to a blind son. Afterwards the queen (in the surrounding narrative, Satyavatī) counsels another daughter-in-law and again arranges conception through Vyāsa by niyoga; on seeing Vyāsa, the woman becomes pale and loses her radiance.