Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)
अनुरूप॑ं कुलस्यास्य संतत्या: प्रसवस्य च । “अनघ! संतानोत्पादन तथा राज्य-शासन करनेका इनका विचार नहीं है; अतः तुम अपने भाईके पारलौकिक हितका विचार करके तथा कुलकी संतानपरम्पराकी रक्षाके लिये भीष्मके अनुरोध और मेरी आज्ञासे सब प्राणियोंपर दया करके उनकी रक्षा करनेके उद्देश्य्से और अपने अन्त:करणकी कोमल वृत्तिको देखते हुए मैं जो कुछ कहूँ, उसे सुनकर उसका पालन करो। तुम्हारे छोटे भाईकी पत्नियाँ देवकन्याओंके समान सुन्दर रूप तथा युवावस्थासे सम्पन्न हैं। उनके मनमें धर्मतः पुत्र पानेकी कामना है। पुत्र! तुम इसके लिये समर्थ हो, अत: उन दोनोंके गर्भसे ऐसी संतानोंको जन्म दो, जो इस कुलपरम्पराकी रक्षा तथा वृद्धिके लिये सर्वथा सुयोग्य हों! ।। ३५--३८ ह ।। व्यास उवाच वेत्थ धर्म सत्यवति परं चापरमेव च
vyāsa uvāca | vettha dharma satyavati paraṃ cāparameva ca |
วยาสะกล่าวว่า “โอ สัตยวตี เจ้าเข้าใจธรรมะ ทั้งด้านสูงส่งและด้านปฏิบัติในโลกนี้”
व्यास उवाच
The verse frames Satyavatī as one who understands dharma in both its ideal (parama) and pragmatic (apara) dimensions, preparing the ethical ground for difficult but duty-driven decisions aimed at protecting lineage and social order.
Vyāsa addresses Queen Satyavatī, acknowledging her discernment of dharma. This functions as a preface to counsel and action connected with safeguarding the Kuru dynasty’s continuity (the broader episode leading into the niyoga arrangement for producing heirs).