Shloka 8
Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow
वृद्ध: परमधर्मात्मा वलीपलितधारण: । कि कारणमिहायातो निर्लज्जो भरतर्षभ:,इत्येवं प्रब्र॒ुवन्तस्ते हसन्ति सम नृपाधमा: । वहाँ जो नीच स्वभावके नरेश एकत्र थे, वे आपसमें ये बातें कहते हुए उनकी हँसी उड़ाने लगे--“भरतवंशियोंमें श्रेष्ठ भीष्म तो बड़े धर्मात्मा सुने जाते थे। ये बूढ़े हो गये हैं, शरीरमें झुर्रियाँ पड़ गयी हैं, सिरके बाल सफेद हो चुके हैं; फिर क्या कारण है कि यहाँ आये हैं? ये तो बड़े निर्लज्ज जान पड़ते हैं। अपनी प्रतिज्ञा झूठी करके ये लोगोंमें क्या कहेंगे-- कैसे मुँह दिखायेंगे? भूमण्डलमें व्यर्थ ही यह बात फैल गयी है कि भीष्मजी ब्रह्मचारी हैं!
vṛddhaḥ paramadharmātmā valīpalitadhāraṇaḥ | ki kāraṇam ihāyāto nirlajjo bharatarṣabhaḥ || ity evaṃ prabrūvantaste hasanti sama nṛpādhamāḥ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—บรรดากษัตริย์ผู้ต่ำช้าซึ่งชุมนุมอยู่ ณ ที่นั้น ต่างหัวเราะเยาะกันเองแล้วกล่าวว่า “ภีษมะ ผู้เลื่องชื่อว่าเป็นผู้ทรงธรรมยิ่งในหมู่ภารตะ บัดนี้ชราแล้ว—กายมีริ้วรอย ผมเผ้าขาวโพลน เหตุใดจึงมาที่นี่? ดูประหนึ่งไร้ยางอาย ครั้นทำสัตย์ปฏิญาณให้เป็นเท็จแล้ว จะกล่าวสิ่งใดต่อหน้าผู้คน—จะเอาหน้าไปไว้ที่ไหน? ข่าวที่แพร่ไปทั่วแผ่นดินว่าภีษมะเป็นพรหมจารีตลอดชีวิตนั้น ช่างสูญเปล่าเสียแล้ว”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how public reputation and vows (especially brahmacarya) become targets for ridicule, and how the ethically inferior may mock genuine dharma; it implicitly contrasts true righteousness with the cruelty of derision and the social pressure surrounding vows.
A group of ignoble kings, seeing the aged Bhīṣma, deride him—questioning why he has come, accusing him of shamelessness, and insinuating that he has broken his celebrated vow of celibacy.