Shloka 55
Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow
वनानि सरितश्रैव शैलांश्व विविधान् द्रुमान् । अक्षत: क्षपयित्वारीन् संख्येडसंख्येयविक्रम:,उनके पिता कुरुश्रेष्ठ नृपशिरोमणि शान्तनु जिस प्रकार राज्य करते थे, वैसा ही वे भी करते थे। जनमेजय! भीष्मजी थोड़े ही समयमें वन, नदी, पर्वतोंको लाँघते और नाना प्रकारके वृक्षोंको लाँचघते और पीछे छोड़ते हुए आगे बढ़ गये। युद्धमें उनका पराक्रम अवर्णनीय था। उन्होंने स्वयं अक्षत रहकर शत्रुओंको ही क्षति पहुँचायी थी
vaiśampāyana uvāca |
vanāni saritaś caiva śailāṃś ca vividhān drumān |
akṣataḥ kṣapayitvārīn saṅkhyeyāsaṅkhyeya-vikramaḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—เขาผ่านพ้นป่า แม่น้ำ ภูเขา และหมู่ไม้หลากชนิด ทิ้งไว้เบื้องหลังขณะรุดหน้าไป โดยตนเองมิได้บาดเจ็บกลับทำลายศัตรูให้สิ้น; วีรภาพในสนามรบของเขานั้นสุดจะคณานับ—ประหนึ่งนับได้และนับมิได้ในคราวเดียว
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the kṣatriya ideal of effective protection and decisive action: the hero advances without faltering, remains unharmed, and neutralizes hostile forces—suggesting disciplined strength and strategic superiority rather than reckless violence.
Vaiśampāyana describes a warrior’s rapid advance across natural terrain—forests, rivers, and mountains—while emphasizing that in battle he remains uninjured and inflicts losses on enemies, portraying extraordinary, almost incalculable prowess.