Shloka 61
Āṇīmāṇḍavya–Upākhyāna
The Account of Āṇīmāṇḍavya and the Birth of Vidura
ध्यायन्निव च मां राजन्नाभिभाषसि किंचन । नचाश्वेन विनिर्यासि विवर्णो हरिण: कृश:,“राजन! आप इस तरह मौन बैठे रहते हैं, मानो किसीका ध्यान कर रहे हों; मुझसे कोई बातचीततक नहीं करते। घोड़ेपर सवार हो कहीं बाहर भी नहीं निकलते। आपकी कान्ति मलिन होती जा रही है। आप पीले और दुबले हो गये हैं
dhyāyann iva ca māṃ rājann ābhibhāṣasi kiṃcana | na cāśvena viniryāsi vivarṇo hariṇaḥ kṛśaḥ ||
ข้าแต่พระราชา พระองค์ประทับนิ่งเงียบราวกับทรงเพ่งฌาน มิได้ตรัสกับข้าพเจ้าเลย ทั้งมิได้เสด็จออกไปทรงม้า พระวรกายและพระพักตร์หม่นหมอง พระองค์ทรงซีดเซียวและซูบผอมลง
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how inner turmoil manifests outwardly—silence, withdrawal from normal duties, and physical decline—prompting compassionate inquiry. Ethically, it models attentive concern: noticing signs of suffering and inviting dialogue rather than ignoring a person’s distress.
Vaiśampāyana addresses a king who has become withdrawn: he sits as if meditating, does not converse, does not go out riding, and appears pale and emaciated. The speaker is diagnosing visible symptoms of worry or grief and urging engagement.