Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Āṇīmāṇḍavya–Upākhyāna

The Account of Āṇīmāṇḍavya and the Birth of Vidura

कम्बुग्रीव: पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रम: । अन्वित: परिपूर्णार्थ: सर्वे्नुपतिलक्षणै:,उनकी ग्रीवा शंखके समान शोभा पाती थी। कंधे विशाल थे। वे मतवाले हाथीके समान पराक्रमी थे। उनमें सभी राजोचित शुभ लक्षण पूर्ण सार्थक होकर निवास करते थे

kambugrīvaḥ pṛthuvyaṁso mattavāraṇavikramaḥ | anvitaḥ paripūrṇārthaḥ sarvair nṛpatilakṣaṇaiḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ลำคอของเขางามดุจสังข์ บ่ากว้างใหญ่ และมีเดชานุภาพประหนึ่งช้างตกมัน ในกายเขามีลักษณะมงคลอันสมควรแก่พระราชาทั้งปวงครบถ้วนและมีความหมายสมบูรณ์ แสดงถึงความเหมาะสมโดยกำเนิดต่อความเป็นใหญ่

कम्बुग्रीवःhaving a conch-like neck
कम्बुग्रीवः:
Karta
TypeAdjective
Rootकम्बुग्रीव
FormMasculine, Nominative, Singular
पृथुव्यंसःbroad-shouldered
पृथुव्यंसः:
Karta
TypeAdjective
Rootपृथुव्यंस
FormMasculine, Nominative, Singular
मत्तवारणविक्रमःhaving the prowess of an intoxicated elephant
मत्तवारणविक्रमः:
Karta
TypeAdjective
Rootमत्तवारणविक्रम
FormMasculine, Nominative, Singular
अन्वितःendowed (with)
अन्वितः:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्वित
FormMasculine, Nominative, Singular
परिपूर्णार्थःwhose aims/qualities are fully complete; fully accomplished
परिपूर्णार्थः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरिपूर्णार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वनृपतिलक्षणैःwith all the marks of a king
सर्वनृपतिलक्षणैः:
Karana
TypeNoun
Rootसर्वनृपतिलक्षण
FormNeuter, Instrumental, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana

Educational Q&A

The verse highlights the classical ideal of kingship: outer auspicious marks and inner capability (valor, completeness of qualities) are presented as signs of fitness to rule, implying that sovereignty should rest on evident excellence and dharmic suitability.

Vaiśampāyana is describing a figure’s physical and royal characteristics—conch-like neck, broad shoulders, elephant-like prowess—and stating that all kingly auspicious signs are fully present in him.