Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Āṇīmāṇḍavya–Upākhyāna

The Account of Āṇīmāṇḍavya and the Birth of Vidura

स समा: षोडशाष्टौ च चतस्रोषष्टौ तथापरा: । रतिमप्राप्रुवन्‌ स्त्रीषु बभूव वनगोचर:,राजा शान्तनु सोलह, आठ, चार और आठ कुल छत्तीस वर्षोतक स्त्रीविषयक अनुरागका अनुभव न करते हुए वनमें रहे

sa samāḥ ṣoḍaśāṣṭau ca catasroṣaṣṭau tathāparāḥ | ratim aprāpruvan strīṣu babhūva vanagocaraḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ตลอดสิบหกปี แล้วอีกแปดปี และต่อมาอีกหกสิบสี่ปีด้วย เขามิได้ลิ้มรสความรื่นรมย์ในสตรีเลย; เขาดำรงตนดุจผู้เที่ยวป่า สำรวมระงับ และห่างไกลจากความยึดติดในกาม

सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
समाःyears
समाः:
Karma
TypeNoun
Rootसम
FormFeminine, Accusative, Plural
षोडशsixteen
षोडश:
TypeAdjective
Rootषोडश
Formtrue
अष्टौeight (two groups / dual form)
अष्टौ:
TypeAdjective
Rootअष्टन्
FormMasculine, Accusative, Dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formtrue
चतस्रःfour
चतस्रः:
TypeAdjective
Rootचतस्
FormFeminine, Accusative, Plural
षष्टौsixty (dual form used in counting)
षष्टौ:
TypeAdjective
Rootषष्टि
FormFeminine, Accusative, Dual
तथाthus/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
Formtrue
अपराःother (additional)
अपराः:
TypeAdjective
Rootअपर
FormFeminine, Accusative, Plural
रतिम्love/sexual pleasure/attachment
रतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootरति
FormFeminine, Accusative, Singular
अप्राप्रुवन्did not obtain/experience
अप्राप्रुवन्:
TypeVerb
Rootप्र + आप्
FormImperfect (Luṅ), 3rd, Plural
स्त्रीषुamong women / with women
स्त्रीषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्त्री
FormFeminine, Locative, Plural
बभूवbecame/was
बभूव:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
वनगोचरःone who moves in the forest; forest-dweller
वनगोचरः:
Karta
TypeAdjective
Rootवन-गोचर
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
F
forest (vana)

Educational Q&A

The verse highlights ethical self-restraint: a long period of living without pursuing sensual pleasure, suggesting discipline and withdrawal from desire as a valued virtue in the narrative context.

Vaiśampāyana describes a man who, for many years, does not experience or pursue sexual enjoyment with women and instead lives as a forest-roamer, emphasizing an ascetic or restrained phase of life.