Shloka 83
अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
तस्मिन् सदसि विस्तीर्णे मुनीनां भावितात्मनाम् । उम्रश्रवाजी एक कुशल वक्ता थे। इस प्रकार प्रश्न किये जानेपर वे शुद्ध अन्तःकरणवाले मुनियोंकी उस विशाल सभामें ऋषियों तथा राजाओंसे सम्बन्ध रखनेवाली उत्तम एवं यथार्थ कथा कहने लगे,सर्वज्ञोडपि गणेशो यत् क्षणमास्ते विचारयन् | तावच्चकार व्यासो5पि श्लोकानन्यान् बहूनपि स्वयं सर्वज्ञ गणेशजी भी उन श्लोकोंका विचार करते समय क्षणभरके लिये ठहर जाते थे। इतने समयमें व्यासजी भी और बहुत-से श्लोकोंकी रचना कर लेते थे
tasmin sadasi vistīrṇe munīnāṁ bhāvitātmanām |
ในสภาอันกว้างใหญ่ของเหล่ามุนีผู้ฝึกตนจนจิตผ่องใส อุครศรวา ผู้เป็นนักเล่าเรื่องชำนาญ ครั้นถูกถามก็เริ่มกล่าวคาถาอันจริงและประเสริฐ ซึ่งเกี่ยวเนื่องทั้งฤๅษีและพระราชา และเมื่อแม้พระคเณศผู้รอบรู้ยังหยุดชั่วขณะเพื่อพิจารณาโศลกใด ๆ ในช่วงนั้นเอง ฤๅษีวยาสก็รจนาขึ้นใหม่ได้อีกหลายโศลก
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and spiritual qualification of the audience: a truthful, disciplined narration belongs in a setting of self-controlled sages, implying that sacred history (itihāsa) is best received and preserved by purified minds.
The scene is established: a large assembly of spiritually mature sages is gathered, creating the formal context in which the forthcoming account of the Mahābhārata will be narrated.