Shloka 169
अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
यदाश्रौष॑ न विदुर्मामकास्तान् प्रच्छन्नरूपान् वसत: पाण्डवेयान् | विराटराष्ट्रे सह कृष्णया च तदा नाशंसे विजयाय संजय,संजय! विराटकी राजधानीमें गुप्तरूपसे द्रौपदीके साथ पाँचों पाण्डव निवास कर रहे थे, परंतु मेरे पुत्र और उनके सहायक इस बातका पता नहीं लगा सके; जब मैंने यह बात सुनी, मुझे यह निश्चय हो गया कि मेरी विजय सम्भव नहीं है
yadāśrauṣa na vidur māmakās tān pracchannarūpān vasataḥ pāṇḍaveyān | virāṭarāṣṭre saha kṛṣṇayā ca tadā nāśaṃse vijayāya saṃjaya saṃjaya ||
เมื่อข้าได้ยินว่าเหล่าปาณฑพทั้งห้าอาศัยอยู่ที่นั่นในคราบแฝง พร้อมกับกฤษณา (เทราปที) ในแคว้นวิราฏ แต่บุตรของข้าและพรรคพวกกลับไม่อาจล่วงรู้ได้ โอ้สัญชัย เมื่อนั้นข้าก็แน่ใจว่า ชัยชนะย่อมไม่อาจเป็นของข้า
Educational Q&A
The verse highlights how adharma weakens confidence and clarity: when one’s cause is unjust, even small signs—like failing to detect the righteous who are protected by circumstance—are read as omens of inevitable defeat. It underscores the moral psychology of wrongdoing: fear, doubt, and loss of hope arise from an unrighteous foundation.
The speaker addresses Saṃjaya, saying that he heard the Pāṇḍavas, along with Draupadī, were living incognito in the kingdom of Virāṭa, and that his own side could not discover them. On hearing this, he concludes that victory will not be possible for him.