Shloka 114
अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
मात्रोरभ्युपपत्तिश्व धर्मोपनिषदं प्रति । धर्मस्य वायो: शक्रस्य देवयोशक्ष तथाश्विनो:,(पूर्वोक्त शाप होनेपर भी संतान होनेका कारण यह था कि) कुल-धर्मकी रक्षाके लिये दुर्वासदद्वारा प्राप्त हुई विद्याका आश्रय लेनेके कारण पाण्डवोंकी दोनों माताओं कुन्ती और माद्रीके समीप क्रमश: धर्म, वायु, इन्द्र तथा दोनों अश्विनीकुमार--इन देवताओंका आगमन सम्भव हो सका (इन्हींकी कृपासे युधिष्ठिर, भीमसेन, अर्जुन एवं नकुल-सहदेवकी उत्पत्ति हुई)
mātror abhyupapattiś ca dharmopaniṣadaṃ prati | dharmasya vāyoḥ śakrasya devayoś ca tathāśvinoḥ ||
เพื่อพิทักษ์ธรรมแห่งวงศ์ ด้วยอาศัยวิชชามนตร์อันเป็นความลับทรงอำนาจดุจอุปนิษัทที่เนื่องด้วยธรรม จึงบังเกิดการเสด็จมาของเหล่าเทพสู่มารดาทั้งสอง: ธรรมะ วายุ และศักระ (อินทรา) เสด็จสู่กุนตี; ส่วนมาทรีได้รับการเสด็จมาของอัศวินกุมารทั้งสอง.
Educational Q&A
The verse frames the extraordinary births of the Pāṇḍavas as ethically grounded: preserving kula-dharma can justify invoking sacred means, and divine powers are portrayed as cooperating with righteous intent rather than mere desire.
It explains how Kuntī and Mādrī, despite an earlier curse affecting progeny, could still have children by using the mantra-knowledge received from Durvāsas, thereby summoning Dharma, Vāyu, Indra, and the Aśvin twins, who fathered the five Pāṇḍavas.