Previous Verse
Next Verse

Shloka 71

Prākṛta-pralaya, Pratisarga Doctrine, and the Ishvara-Samanvaya of Yoga and Devotion

पितामहस्य विष्णोश्च महेशस्य च धीमतः / एकत्वं च पृथक्त्वं च विशेषश्चोपवर्णितः

pitāmahasya viṣṇośca maheśasya ca dhīmataḥ / ekatvaṃ ca pṛthaktvaṃ ca viśeṣaścopavarṇitaḥ

ยังได้พรรณนาถึงความเป็นหนึ่ง ความแตกต่าง และความจำเพาะของปิตามหะ (พรหมา) พระวิษณุ และพระมหेश (ศิวะ) ผู้ทรงปัญญา ด้วยนัยแห่งความกลมกลืนระหว่างไศวะและไวษณวะ

pitāmahasyaof Pitāmaha (Brahmā)
pitāmahasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitival relation)
TypeNoun
Rootpitāmaha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive, 6th), Ekavacana (Singular)
viṣṇoḥof Viṣṇu
viṣṇoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitival relation)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive, 6th), Ekavacana (Singular)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
maheśasyaof Maheśa (Śiva)
maheśasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitival relation)
TypeNoun
Rootmaheśa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive, 6th), Ekavacana (Singular)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
dhīmataḥof the wise/illustrious one
dhīmataḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootdhīmat (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive, 6th), Ekavacana (Singular); adjective qualifying one/all of the preceding deities (contextual)
ekatvamoneness
ekatvam:
Karma (कर्म/Object; described topic)
TypeNoun
Rootekatva (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga (Neuter), Prathamā vibhakti (Nominative, 1st), Ekavacana (Singular)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
pṛthaktvamseparateness, distinctness
pṛthaktvam:
Karma (कर्म/Object; described topic)
TypeNoun
Rootpṛthaktva (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga (Neuter), Prathamā vibhakti (Nominative, 1st), Ekavacana (Singular)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
viśeṣaḥdistinction, particularity
viśeṣaḥ:
Karma (कर्म/Object; described topic)
TypeNoun
Rootviśeṣa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative, 1st), Ekavacana (Singular)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
upavarṇitaḥhas been described
upavarṇitaḥ:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootupavarṇita (कृदन्त; √varṇ/वर्ण् with upa-)
FormKta-pratyaya (past passive participle), Puṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative, 1st), Ekavacana; passive sense ‘has been described’

Narrator (Purāṇic discourse voice, presenting the established teaching within the chapter)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

P
Pitāmaha (Brahmā)
V
Viṣṇu
M
Maheśa (Śiva)

FAQs

By stating both unity (ekatva) and distinction (pṛthaktva) among Brahmā, Viṣṇu, and Śiva, the verse points to one supreme reality expressed through multiple divine functions and forms—suggesting a single underlying tattva perceived with contextual differences.

No specific technique is prescribed in this line; rather, it provides the metaphysical basis useful for Kurma Purana’s Yoga-oriented teaching—steady contemplation on the one Lord appearing as multiple deities supports ekāgratā (one-pointedness) and reconciles sectarian dualities.

It explicitly frames Śiva and Viṣṇu (along with Brahmā) as having both oneness and distinguishable aspects, aligning with the Kurma Purana’s non-sectarian approach where divine unity is affirmed without denying functional differentiation.