Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Prākṛta-pralaya, Pratisarga Doctrine, and the Ishvara-Samanvaya of Yoga and Devotion

एवं संहारकरणी शक्तिर्माहेश्वरी ध्रुवा / प्रधानाद्यं विशेषान्तं दहेद् रुद्र इति श्रुतिः

evaṃ saṃhārakaraṇī śaktirmāheśvarī dhruvā / pradhānādyaṃ viśeṣāntaṃ dahed rudra iti śrutiḥ

ดังนี้ ศักติแห่งมหेशวรีอันมั่นคง ผู้ทำหน้าที่สังหาระ ย่อมเผาผลาญสรรพตัตตวะตั้งแต่ประธานจนถึงวิศेषานต์; ศรุติประกาศว่า “รุทระเผาผลาญทั้งหมด”.

एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारे (adverb of manner: thus)
संहारकरणीcausing dissolution
संहारकरणी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसंहार+करणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (संहारं करोतीति)
शक्तिःpower
शक्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
माहेश्वरीbelonging to Maheśvara
माहेश्वरी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमाहेश्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (महेश्वर-सम्बन्धिनी)
ध्रुवाsteady, fixed
ध्रुवा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
प्रधानाद्यम्having Pradhāna as the beginning
प्रधानाद्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रधान+आद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष (प्रधानम् आदिः यस्य)
विशेषान्तम्ending in the particularized (viśeṣa)
विशेषान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविशेष+अन्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (विशेषः अन्तः यस्य)
दहेत्should burn/consume
दहेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदह् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
रुद्रःRudra
रुद्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, वाक्य-समाप्ति/उद्धरणचिह्न (quotative)
श्रुतिःscriptural statement
श्रुतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Lord Kurma (Vishnu) instructing the sages/Indradyumna within the Kurma Purana’s Shaiva-Vaishnava synthesis

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: adbhuta

M
Maheshvari Shakti
M
Maheśvara (Shiva)
R
Rudra
P
Pradhāna
V
Viśeṣa

FAQs

By describing Rudra’s dissolving power as consuming even Pradhāna and all manifested particulars, the verse points to a reality beyond the whole field of prakṛti and its evolutes—implying the Self/Iśvara as transcendent to what is dissolved.

The verse supports a Pāśupata-oriented contemplation on impermanence: meditating that all tattvas—from primordial nature to specific forms—are subject to dissolution helps cultivate vairāgya (dispassion) and steadiness in seeking the imperishable Lord.

Within the Kurma Purana’s synthetic theology, Vishnu (as Kurma) can teach Rudra’s supreme dissolving function without contradiction—affirming a non-sectarian unity where cosmic roles differ while the highest divinity is harmonized.