Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Time-Reckoning (Kāla-gaṇanā): Yugas, Manvantaras, Kalpas, and Prākṛta Pralaya

निजेन तस्य मानेन आयुर्वर्षशतं स्मृतम् / तत् पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिदीयते

nijena tasya mānena āyurvarṣaśataṃ smṛtam / tat parākhyaṃ tadardhaṃ ca parārdhamabhidīyate

ตามมาตราของตนเอง อายุของมันถูกจดจำว่าเป็นหนึ่งร้อยปี สิ่งนั้นเรียกว่า ‘ปะระ’; ครึ่งหนึ่งเรียก ‘ตทัรธะ’ และครึ่งของครึ่งนั้นเรียกว่า ‘ปรารธะ’.

निजेनby one’s own
निजेन:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे तृतीया एकवचनम्; विशेषणम्
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्
मानेनby measure
मानेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया एकवचनम्; करण/प्रकार (by measure)
आयुःlifespan
आयुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
वर्षशतम्a hundred years
वर्षशतम्:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootवर्ष + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; द्विगु-समास (शतं वर्षाणि)
स्मृतम्is stated/remembered
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त; स्मृ धातु)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) — 'is remembered/said' (with implied 'अस्ति')
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; निर्देशार्थक
पराख्यम्called 'parā'
पराख्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर + आख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम्; समासः—कर्मधारय (परा आख्या यस्य = having the name 'parā')
तदर्धम्its half
तदर्धम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; समासः—तत्पुरुष (तस्य अर्धम् = its half)
and
:
Sambandha/Avyaya (निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
परार्धम्the higher half (parārdha)
परार्धम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपर + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; समासः—कर्मधारय (परम् अर्धम् = the higher half)
अभिदीयतेis called/is designated
अभिदीयते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + दा (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive), आत्मनेपदम्

Sūta (narrator) conveying Purāṇic time-measure doctrine to the sages

Primary Rasa: shanta

K
Kāla (Time)
M
Māna (measure)
Ā
Āyus (lifespan)

FAQs

Indirectly: by defining precise measures of time and lifespan, the text contrasts the measurable (kāla-bound life) with the implied transcendent reality that Yoga and jñāna aim to realize beyond time.

No specific practice is prescribed in this verse; it supplies the cosmological/time framework that supports disciplined sādhana—valuing human life-span and structuring vrata, japa, and yogic effort within a clear sense of kāla.

It does not explicitly mention Shiva or Vishnu; however, Kurma Purana’s shared cosmological vocabulary is part of the broader Shaiva–Vaishnava synthesis where the same kāla-tattva order underlies devotion and Yoga directed to Īśvara.