Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

Prayāga-māhātmya — The Greatness of Prayāga and the Discipline of Pilgrimage

स्वकर्मणावृतो लोको नैव गच्छति तत्पदम् / स्वल्पं स्वल्पतरं पापं यदा तस्य नराधिप / प्रयागं स्मरमाणस्य सर्वमायाति संक्षयम्

svakarmaṇāvṛto loko naiva gacchati tatpadam / svalpaṃ svalpataraṃ pāpaṃ yadā tasya narādhipa / prayāgaṃ smaramāṇasya sarvamāyāti saṃkṣayam

ผู้คนที่ถูกปกคลุมด้วยกรรมของตน ย่อมไม่ถึงบรมบทนั้น. แต่ข้าแต่มหาราช แม้บาปเล็กน้อยยิ่งนักยังติดอยู่ ผู้ระลึกถึงประยาคะ บาปทั้งปวงย่อมสิ้นไปโดยสิ้นเชิง।

स्वकर्मणाby one’s own karma
स्वकर्मणा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootस्व + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य कर्म)
आवृतःcovered/enshrouded
आवृतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + वृ (धातु) → आवृत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; लोको इति विशेषणम्
लोकःthe world/people
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
एवindeed/at all
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic/only)
गच्छतिgoes/attains
गच्छति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पदम् इति विशेषणम्
पदम्state/abode
पदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
स्वल्पम्small
स्वल्पम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वल्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पापम् इति विशेषणम्
स्वल्पतरम्smaller
स्वल्पतरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वल्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative) ; पापम् इति विशेषणम्
पापम्sin
पापम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
यदाwhen
यदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal conjunction)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
नराधिपO king
नराधिप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनर + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (नराणाम् अधिपः)
प्रयागम्Prayāga
प्रयागम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रयाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
स्मरमाणस्यof (one) remembering
स्मरमाणस्य:
Kartṛ-sambandha (कर्तृसम्बन्ध)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मरमाण (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (Present participle/शतृ-आत्मनेपद-रूप), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘(तस्य) स्मरमाणस्य’ = while remembering/for one who remembers
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
आयातिgoes/comes
आयाति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + या (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
संक्षयम्to destruction/cessation
संक्षयम्:
Gati (गति/लक्ष्य)
TypeNoun
Rootसं + क्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/गति-लक्ष्य), एकवचन; ‘संक्षयम् आयाति’ = goes to destruction

Lord Kurma (Vishnu) instructing King Indradyumna on tīrtha-mahātmya and karmic purification

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

P
Prayaga

FAQs

It implies the supreme goal (“tatpadam”) is obscured by karma; liberation is not merely geographical but a state attained when karmic coverings (including subtle pāpa) are exhausted—here aided by sacred remembrance of Prayāga.

The verse highlights smaraṇa (sacred recollection) as a purificatory discipline that supports yoga: by reducing pāpa and karmic obstruction, remembrance of a tīrtha becomes an auxiliary practice (aṅga) to steadier dhyāna and higher realization emphasized in Kurma Purana’s yoga-oriented teaching.

Though Vishnu (as Lord Kūrma) speaks, the teaching aligns with the Purana’s synthetic approach: tīrtha-purification and liberation are presented as universal dharmic means rather than sectarian—supporting the shared Shaiva-Vaishnava framework that underlies Kurma Purana’s spiritual program.