Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 12

Dakṣa’s Progeny, Nṛsiṃha–Varāha Avatāras, and Andhaka’s Defeat

Hari–Hara–Śakti Synthesis

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः श्रान्तो धुनिस्तथा / ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः

āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śrānto dhunistathā / dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ

จากอาปะกำเนิดไวตัณฑยะ พร้อมทั้งศรมะ ศรานตะ และธุนิ ส่วนจากธรุวะกำเนิดภควานกาละ ผู้กำกับและกำหนดกาลของโลกทั้งหลาย.

āpasyaof Āpaḥ
āpasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootāp (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Ṣaṣṭhī (षष्ठी) Ekavacana; genitive singular
putraḥson
putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā Ekavacana; nominative singular
vaitaṇḍyaḥVaitaṇḍya
vaitaṇḍyaḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootvaitaṇḍya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā Ekavacana; nominative singular (proper name)
śramaḥŚrama
śramaḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootśrama (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā Ekavacana; nominative singular (proper name)
śrāntaḥŚrānta
śrāntaḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootśrānta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā Ekavacana; nominative singular (proper name)
dhuniḥDhuni
dhuniḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootdhuni (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā Ekavacana; nominative singular (proper name)
tathālikewise/also
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormPrakāra-avyaya (प्रकार-अव्यय) adverb
dhruvasyaof Dhruva
dhruvasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdhruva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī Ekavacana; genitive singular
putraḥson
putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā Ekavacana; nominative singular
bhagavānvenerable/divine
bhagavān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā Ekavacana; nominative singular; honorific adjective
kālaḥKāla (Time)
kālaḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā Ekavacana; nominative singular (proper name)
lokaprakālanaḥregulator of the worlds
lokaprakālanaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootloka (प्रातिपदिक) + prakālana (प्रातिपदिक)
FormṢaṣṭhī/karma-dhāraya-like determinative: ‘loka-prakālana’ = world-regulating; Puṃliṅga, Prathamā Ekavacana; nominative singular

Sūta (traditional Purāṇic narrator) recounting lineage/cosmic genealogy

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Ā
Āpa
V
Vaitaṇḍya
Ś
Śrama
Ś
Śrānta
D
Dhuni
D
Dhruva
K
Kāla

FAQs

Indirectly: by personifying Kāla (Time) as the regulator of worlds, the verse highlights that all embodied processes are governed and measured—implying the Atman stands as the inner witness beyond time’s regulation, a common Purāṇic–yogic contrast between the timeless Self and time-bound creation.

No explicit practice is taught in this verse; its yogic utility is contemplative (dhyāna): reflecting on Kāla as the measurer of all worldly change supports vairāgya (dispassion) and steadiness of mind—foundational attitudes for later Kurma Purana teachings associated with Pāśupata-oriented discipline.

The verse is genealogical rather than sectarian: it frames cosmic order through Kāla as a divine principle. In the Kurma Purana’s broader Shaiva–Vaishnava synthesis, such ordering principles are understood as functioning under the one supreme reality revered through both Shiva and Vishnu idioms.