Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 9

Dakṣa-yajña-bhaṅgaḥ — Dadhīci’s Teaching and the Destruction of Dakṣa’s Sacrifice

विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

vihasya dakṣaṃ kupito vacaḥ prāha mahāmuniḥ / śṛṇvatāṃ sarvadevānāṃ sarvajñānamayaḥ svayam

แล้วมหามุนี—ยิ้มอยู่แต่โกรธ—กล่าวถ้อยคำต่อทักษะ ขณะเทพทั้งปวงกำลังสดับ; ท่านเองเป็นดุจรูปแห่งสรรพญาณ

विहस्यhaving laughed
विहस्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootवि-हस् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाल (having done)
दक्षम्Dakṣa
दक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
कुपितःangry
कुपितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुपित (प्रातिपदिक/कृदन्त-रूप)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (महामुनिः)
वचःwords/speech
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आह्/अह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
महामुनिःthe great sage
महामुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहामुनि (प्रातिपदिक: महा + मुनि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कर्मधारय (महान् मुनिः)
शृण्वताम्of (those) listening
शृण्वताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + शृण्वत् (शतृ-कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), षष्ठी/सप्तमी-बहुवचन रूप; अत्र षष्ठी-बहुवचन (Genitive plural) — 'of those listening'
सर्वदेवानाम्of all the gods
सर्वदेवानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्वदेव (प्रातिपदिक: सर्व + देव)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; समासः कर्मधारय (सर्वे देवाः)
सर्वज्ञानमयःfilled with all knowledge
सर्वज्ञानमयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्वज्ञानमय (प्रातिपदिक: सर्व + ज्ञान + मय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वज्ञानस्य मयः = full of all knowledge); विशेषण (स्वयम्/महामुनिः)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मार्थक (reflexive/emphatic)

Mahāmuniḥ (the great sage) addressing Dakṣa in the presence of the devas

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: hasya

D
Daksha
D
Devas

FAQs

By calling the speaker “sarvajñānamayaḥ,” the verse points to a realized, knowledge-suffused consciousness—an archetype of awakened insight that Purāṇic theology often aligns with the Self’s illuminating power.

No specific technique is prescribed in this verse; it frames the authority of a seer whose speech arises from realized knowledge—an important prerequisite in Yoga-śāstra where right instruction (śravaṇa) and discernment are grounded in jñāna.

Indirectly: the Dakṣa-sacrifice setting commonly serves the Kurma Purana’s synthetic theology, where sectarian pride is corrected by higher knowledge—supporting a non-antagonistic, integrative Shaiva–Vaishnava vision.