Previous Verse
Next Verse

Shloka 117

ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana

Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering

ज्योतिषां गतियोगेन सूर्याचन्द्रमसावृतः / समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ

jyotiṣāṃ gatiyogena sūryācandramasāvṛtaḥ / samānakālāstamayau viṣuvatsu samodayau

ด้วยการประสานแห่งการโคจรของดวงดาว สุริยะและจันทราถูกคลุมไว้; ในกาลวิษุวัต การตกและการขึ้นย่อมเป็นเวลาเดียวกัน

jyotiṣāmof the luminaries
jyotiṣām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootjyotis (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
gati-yogenaby the conjunction/combination of motions
gati-yogena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootgati (प्रातिपदिक) + yoga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular; (गतेः योगः = gati-yogaḥ)
sūrya-candramasāby the Sun and the Moon
sūrya-candramasā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक) + candramas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; Instrumental dual
āvṛtaḥcovered/encircled
āvṛtaḥ:
Karta-anukta/Karmaṇi (कर्मणि प्रयोग; predicate)
TypeAdjective
Rootā-√vṛ (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Past passive participle used adjectivally
samāna-kālāḥhaving equal time / simultaneous
samāna-kālāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsamāna (प्रातिपदिक) + kāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Nominative plural; qualifying the following duals collectively
astamayauthe two settings (sunset and moonset)
astamayau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootastamaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; Nominative dual
viṣuvatsuat the equinoxes
viṣuvatsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootviṣuvat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; Locative plural
sama-udayauthe two risings are equal/simultaneous
sama-udayau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsama (प्रातिपदिक) + udaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; Nominative dual