Shloka 11
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
वर्षा घर्मो हिमं रात्रिः संध्या चैव दिनं तथा / शुभाशुभं प्रजानां च ध्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते
Transliteration
varṣā gharmo himaṃ rātriḥ saṃdhyā caiva dinaṃ tathā / śubhāśubhaṃ prajānāṃ ca dhruvātsarvaṃ pravarttate
Translation
ฝน ความร้อน ความหนาวเย็นดุจหิมะ กลางคืน สนธยา และกลางวัน; ทั้งมงคลและอวมงคลของสรรพชีวิต—ล้วนดำเนินจากธรุวะ
Word by Word
वर्षाrainy season, rain
वर्षा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवर्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
घर्मःheat, summer
घर्मः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootघर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
हिमम्cold, snow/winter
हिमम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहिम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
संध्याtwilight
संध्या:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
दिनम्day
दिनम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
शुभ-अशुभम्good and bad (fortune)
शुभ-अशुभम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशुभ + अशुभ (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; द्वन्द्वसमास (समाहार)
प्रजानाम्of creatures/people
प्रजानाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
ध्रुवात्from Dhruva
ध्रुवात्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान) एकवचन
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
प्रवर्ततेproceeds, occurs
प्रवर्तते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootप्र+वृत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद