Next Verse

Shloka 1

Āditya-vyūha-kīrtana

Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे आदित्यव्यूहकीर्त्तनं नामैकविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच स्वायंभूवनिसर्गे तु व्याख्यातान्यन्तराणि च / भविष्याणि च सर्वाणि तेषां वक्ष्याम्यनुक्रमम्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde ādityavyūhakīrttanaṃ nāmaikaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca svāyaṃbhūvanisarge tu vyākhyātānyantarāṇi ca / bhaviṣyāṇi ca sarvāṇi teṣāṃ vakṣyāmyanukramam

ดังนี้ในศรีพรหมาณฑมหาปุราณะ ภาคต้นที่วายุได้กล่าว ในอนุษังคปาทที่สอง บทที่ยี่สิบเอ็ดชื่อว่า “การสรรเสริญหมู่แห่งอาทิตยะ” สุ ตะกล่าวว่า—ในสรรค์สร้างสวายัมภูวะ ทั้งมนวันตระที่ได้อธิบายแล้ว และที่จะมีในภายหน้า ข้าพเจ้าจะกล่าวลำดับของทั้งหมดนั้น

itithus
iti:
Sambandha/Discourse marker (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-प्रयोग)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrībrahmāṇḍa (प्रातिपदिक) [śrī + brahmāṇḍa]
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; कर्मधारयः—‘श्रीमत् ब्रह्माण्डम्’ (honored Brahmāṇḍa)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक) [mahā + purāṇa]
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyuproktā (प्रातिपदिक) [vāyu + prokta]
FormNeuter, Locative Singular; तत्पुरुषः—‘वायुनोक्ते’ (spoken by Vāyu)
pūrva-bhāgein the former section
pūrva-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrvabhāga (प्रातिपदिक) [pūrva + bhāga]
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
dvitīyein the second
dvitīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative Singular; ordinal qualifying bhāga/pāda
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga-pāda (sub-division)
anuṣaṅga-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanuṣaṅgapāda (प्रातिपदिक) [anuṣaṅga + pāda]
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
āditya-vyūha-kīrttanam‘Enumeration of the Aditya formations’
āditya-vyūha-kīrttanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootādityavyūhakīrttana (प्रातिपदिक) [āditya + vyūha + kīrttana]
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; title-name
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormName-indicator particle (नाम-निपात)
eka-viṃśati-tamaḥtwenty-first
eka-viṃśati-tamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekaviṃśatitama (प्रातिपदिक) [eka + viṃśati + tama]
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; द्विगु/संख्यासमासः (21st)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (वच् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular; Parasmaipada
svāyaṃbhūva-nisargein the Svāyaṃbhuva creation
svāyaṃbhūva-nisarge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsvāyaṃbhūvanisarga (प्रातिपदिक) [svāyaṃbhūva + nisarga]
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; तत्पुरुषः—‘स्वायम्भूवस्य निसर्गे’
tuindeed/and
tu:
Sambandha/Discourse particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
vyākhyātāniexplained
vyākhyātāni:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootvy-ā-khyā (व्याख्या धातु)
FormPast passive participle (क्त), Neuter, Nominative/Accusative Plural; ‘explained’
antarāṇiintermediate periods (manvantaras)
antarāṇi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootantara (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया), Plural
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
bhaviṣyāṇifuture (ones)
bhaviṣyāṇi:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootbhū (भू धातु)
FormFuture participle (शतृ/शानच् sense; here adjectival ‘to be’), Neuter Nom/Acc Plural; from √bhū with भविष्यत्-formation
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
sarvāṇiall
sarvāṇi:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative Plural; agrees with antarāṇi/bhaviṣyāṇi
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun; Genitive (6th/षष्ठी), Plural
vakṣyāmiI shall tell
vakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (वच् धातु)
FormFuture (लृट्), 1st person (उत्तमपुरुष), Singular; Parasmaipada
anukramamin sequence/order
anukramam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootanukrama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular