Next Verse

Shloka 1

प्लक्षद्वीपवर्णनम्

Description of Plakṣa-dvīpa

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे जम्बूद्वीपवर्णनं नामाष्टादशो ऽध्यायः सूत उवाच प्लक्षद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह संग्रहात् / शृणुतेमं यथातत्त्वं ब्रुवतो मे द्विजोत्तमाः

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde jambūdvīpavarṇanaṃ nāmāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca plakṣadvīpaṃ pravakṣyāmi yathāvadiha saṃgrahāt / śṛṇutemaṃ yathātattvaṃ bruvato me dvijottamāḥ

ดังนี้ ในศรีพรหมาณฑมหาปุราณะ ภาคต้นที่พระวายุทรงกล่าว ในอนุษังคปาทที่สอง บทที่สิบแปดชื่อว่า “พรรณนาชมพูทวีป”. สุตะกล่าวว่า— “โอ้ทวิชผู้ประเสริฐทั้งหลาย บัดนี้เราจักกล่าวถึงปลักษทวีปโดยถูกต้องตามควรอย่างย่อ; จงสดับถ้อยคำของเราตามสภาวะความจริงเถิด.”

itithus
iti:
Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative/section marker particle (इति-निपात)
śrī-brahmāṇḍein the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन); title-locative ‘in the venerable Brahmāṇḍa’
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन)
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (कृदन्त; √vac वच्, प्र+क्त)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन); tatpuruṣa: ‘spoken by Vāyu’ qualifying purāṇe
pūrva-bhāgein the former part
pūrva-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन)
dvitīyein the second
dvitīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन); ordinal qualifying bhāge/pāde contextually
anuṣaṅga-pādein the anuṣaṅga section (pāda)
anuṣaṅga-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन)
jambū-dvīpa-varṇanamdescription of Jambūdvīpa
jambū-dvīpa-varṇanam:
Karta (कर्ता) (as heading/apposition to adhyāyaḥ)
TypeNoun
Rootjambū (प्रातिपदिक) + dvīpa (प्रातिपदिक) + varṇana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); title of chapter
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormName-indicator particle (नाम-अव्यय)
aṣṭādaśaḥeighteenth
aṣṭādaśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭādaśa (संख्याप्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); numeral ‘eighteenth’ qualifying adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता) (chapter heading)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता) of uvāca
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormLiṭ-lakāra (लिट्/Perfect), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
plakṣa-dvīpamPlakṣadvīpa
plakṣa-dvīpam:
Karma (कर्म) of pravakṣyāmi
TypeNoun
Rootplakṣa (प्रातिपदिक) + dvīpa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
pravakṣyāmiI shall describe/tell
pravakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormLuṭ-lakāra (लुट्/Periphrastic Future), Parasmaipada (परस्मैपद), 1st person (उत्तमपुरुष), Singular (एकवचन)
yathāvatproperly/in due order
yathāvat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathāvat (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
ihahere
iha:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
FormAdverb (देशवाचक-अव्यय)
saṃgrahātfrom a summary/briefly
saṃgrahāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootsaṃgraha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी/5), Singular (एकवचन)
śṛṇutalisten (you all)
śṛṇuta:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (धातु)
FormLoṭ-lakāra (लोट्/Imperative), Parasmaipada (परस्मैपद), 2nd person (मध्यमपुरुष), Plural (बहुवचन)
imamthis
imam:
Karma (कर्म) of śṛṇuta
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); refers to discourse
yathā-tattvamaccording to the truth/as it really is
yathā-tattvam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + tattva (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva compound functioning as adverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
bruvataḥof (me) speaking
bruvataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध) with me
TypeVerb
Root√brū (धातु)
FormPresent active participle (शतृ), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन); Masculine/Neuter form; ‘of me who am speaking’
meof me/my
me:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन)
dvija-uttamāḥO best of the twice-born (Brahmins)
dvija-uttamāḥ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (सम्बोधन/8), Plural (बहुवचन); addressing audience