Previous Verse
Next Verse

Shloka 85

Somavaṃśa-prasavaḥ

Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode

तपसा तु सुतप्तेन लोकान्विष्टभ्य तिष्ठति / सत्यं तु तपसः श्रेयस्तस्माज्ज्ञानं गुरु स्मृतम्

tapasā tu sutaptena lokānviṣṭabhya tiṣṭhati / satyaṃ tu tapasaḥ śreyastasmājjñānaṃ guru smṛtam

ด้วยตบะที่เผาไหม้อย่างดี เขายืนหยัดค้ำจุนโลกทั้งหลายไว้. แต่สัจจะประเสริฐกว่าตบะ; เพราะฉะนั้นญาณจึงถูกระลึกว่าเป็นครู

tapasāby austerity
tapasā:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (singular)
tuindeed/but
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वयबोधक (particle: but/indeed)
su-taptenaby well-performed (austerity) / having well-austered
su-taptena:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु as manner-cause)
TypeAdjective
Rootsu (अव्यय) + tapta (कृदन्त; √tap तप सन्तापे)
Formतृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (singular); tapta = क्त (PPP) used adjectivally; su- as उपसर्ग/पूर्वपद intensifier; agrees with implied agent ‘he’
lokānworlds
lokān:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन (plural)
viṣṭabhyahaving supported
viṣṭabhya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial to tiṣṭhati)
TypeVerb
Rootvi-√stambh (स्तम्भ् प्रतिबन्धे/आधारे)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund): ‘having supported/propped up’
tiṣṭhatistands/abides
tiṣṭhati:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√sthā (स्था तिष्ठति)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
satyamtruth
satyam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootsatya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular)
tuindeed/but
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विशेष/विरोधबोधक (particle)
tapasaḥof austerity
tapasaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (singular)
śreyaḥthe better/the highest good
śreyaḥ:
Predicate-noun (विधेय/Predicative)
TypeNoun
Rootśreyas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular)
tasmāttherefore/from that
tasmāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः; पञ्चमी-अर्थे (ablative sense: therefore/from that)
jñānamknowledge
jñānam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootjñāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular)
gurugreater/superior
guru:
Predicate-adjective (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootguru (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (singular); predicative adjective agreeing with jñānam
smṛtamis regarded (as)
smṛtam:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√smṛ (स्मृ स्मरणे)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; impersonal/passive sense: ‘is considered/said’