Shloka 19
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
अग्निस्थालीं तया राजा गतः स्वर्गं महारथः / एको ऽग्निः पूर्वमासीद्वै ऐलस्तं त्रीनकल्पयत्
Transliteration
agnisthālīṃ tayā rājā gataḥ svargaṃ mahārathaḥ / eko 'gniḥ pūrvamāsīdvai ailastaṃ trīnakalpayat
Translation
ด้วยนาง (อุรวศี) กษัตริย์ผู้เป็นมหารถะได้ไปสู่สวรรค์พร้อมอัคนิสถาลี เดิมมีไฟเพียงหนึ่งเดียว; ไอละได้จัดให้เป็นสามกองไฟ
Word by Word
agni-sthālīmthe fire-pan/fire-vessel
agni-sthālīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक) + sthālī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः “agner sthālī”
tayāby her/with her
tayā:
Sahakāraka/Instrument (सहकारक/करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
gataḥwent
gataḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि “having gone”
svargamto heaven
svargam:
Gati-karma (गति-कर्म/goal)
TypeNoun
Rootsvarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
mahā-rathaḥgreat charioteer; mighty warrior
mahā-rathaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + ratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः “mahān rathaḥ (yasya saḥ)” conventional epithet
ekaḥone
ekaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
agniḥfire
agniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
pūrvamformerly
pūrvam:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootpūrva (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण (adverb) “formerly/before”
āsītwas
āsīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
ailaḥAila (Purūravas)
ailaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tamthat (fire)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
trīnthree
trīn:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
akalpayatmade/arranged
akalpayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kḷp (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense “made/arranged” (contextual)