Shloka 28
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
पिशाचैः सह भूतैस्तु रुद्रे स्त्रीभावमास्थिते / तस्मात्सराजा सुद्युम्नः स्त्रीभावं लब्धवान्पुनः / महादेवप्रसादाच्च मानवत्वमवाप्तवान्
Transliteration
piśācaiḥ saha bhūtaistu rudre strībhāvamāsthite / tasmātsarājā sudyumnaḥ strībhāvaṃ labdhavānpunaḥ / mahādevaprasādācca mānavatvamavāptavān
Translation
เมื่อพระรุทระทรงสถิตในภาวะสตรีพร้อมด้วยเหล่าภูตและปิศาจ ด้วยเหตุนั้นพระราชาสุทยุมน์จึงได้ภาวะสตรีกลับมาอีก และด้วยพระกรุณาแห่งมหาเทวะจึงได้คืนสภาพความเป็นมนุษย์ด้วย
Word by Word
पिशाचैःwith piśācas
पिशाचैः:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootपिशाच (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (instrumental/3rd), बहुवचनम्
सहtogether with
सह:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्ययम् (preposition-like particle: with)
भूतैःwith beings/spirits
भूतैः:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम् (particle)
रुद्रेin/when Rudra
रुद्रे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (locative/7th), एकवचनम्
स्त्री-भावम्womanhood
स्त्री-भावम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (स्त्रियाः भावः); पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
आस्थितेhaving assumed
आस्थिते:
Saptamī-absolute (सप्तमी-सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु) → आस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त; सप्तमी-एकवचनम् (locative absolute), पुंलिङ्गे/नपुंसके रूपसाम्यं; ‘when (he) had assumed’
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभूतः पञ्चमी-एकवचन-रूपम् (ablatival adverb: therefore/from that)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
सुद्युम्नःSudyumna
सुद्युम्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुद्युम्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (proper noun)
स्त्री-भावम्womanhood
स्त्री-भावम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
लब्धवान्obtained
लब्धवान्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु) → लब्धवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्तवत्-प्रत्ययान्त (perfect participle/possessive past), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
पुनःagain
पुनः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb)
महादेव-प्रसादात्from Mahādeva’s grace
महादेव-प्रसादात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (महादेवस्य प्रसादः); प्रसादात्: पुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (ablative/5th), एकवचनम्
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम् (conjunction)
मानवत्वम्human state/manhood
मानवत्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमानवत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अवाप्तवान्attained
अवाप्तवान्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-आप् (धातु) → अवाप्तवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्तवत्-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्