Shloka 3
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
ततः समाकुलाः सर्वे विनष्टे ऽश्वे नृपात्मजाः / परीत्य वसुधां सर्वां प्रमार्गन्तस्तुरगमम्
Transliteration
tataḥ samākulāḥ sarve vinaṣṭe 'śve nṛpātmajāḥ / parītya vasudhāṃ sarvāṃ pramārgantasturagamam
Translation
ครั้นม้าสูญหายไป บรรดาโอรสกษัตริย์ทั้งปวงก็แตกตื่น; พวกเขาเที่ยวเวียนไปทั่วแผ่นดินเพื่อสืบเสาะหาม้านั้น
Word by Word
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे (thereupon/from then)
समाकुलाःdistressed/agitated
समाकुलाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमाकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; नृपात्मजाः इत्यस्य विशेषण
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; नृपात्मजाः इत्यस्य विशेषण
विनष्टेwhen (it was) lost
विनष्टे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवि-नश् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; अश्वे इत्यस्य विशेषण (locative absolute sense)
अश्वेthe horse (being)
अश्वे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; अधिकरण (locative absolute: 'with the horse lost')
नृप-आत्मजाःthe king’s sons
नृप-आत्मजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृपात्मज (प्रातिपदिक; नृप + आत्मज)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; कर्ता
परीत्यhaving gone around
परीत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-इ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); पूर्वक्रिया (having gone around)
वसुधाम्the earth
वसुधाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म
सर्वाम्entire
सर्वाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; वसुधाम् इत्यस्य विशेषण
प्रमार्गन्तःsearching for
प्रमार्गन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-मार्ग् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle/शतृ); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; कर्तृवाचक
तुरगम्the horse
तुरगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतुरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म