Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter

प्रणिपत्य यथान्यायं पूजयामास चागतम् / प्रवेश्याभ्यन्तरे वेश्मराधया सहितं विभुम्

praṇipatya yathānyāyaṃ pūjayāmāsa cāgatam / praveśyābhyantare veśmarādhayā sahitaṃ vibhum

ศิวะถวายบังคมตามธรรมเนียม บูชาพระผู้เสด็จมา แล้วเชิญพระวิภุพร้อมพระราธาเข้าสู่ภายในเรือน

praṇipatyahaving bowed down
praṇipatya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootpra-√nam (नम् धातु); absolutive (ल्यप्)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यबन्त), indeclinable verbal form; prior action
yathā-nyāyamaccording to proper rule
yathā-nyāyam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + nyāya (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva compound functioning as adverb; accusative-form used adverbially
pūjayāmāsaworshipped, honored
pūjayāmāsa:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√pūj (पूज् धातु)
FormPeriphrastic perfect (लिट्/परस्मैपद; आमास-योग), 3rd person, Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connecting)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormIndeclinable conjunction
āgatamthe one who had come (the guest)
āgatam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootāgata (कृदन्त; ā-√gam गम्, PPP)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; used substantively as 'the arrived one'
praveśyahaving brought in / having led inside
praveśya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootpra-√viś (विश् धातु); absolutive (ल्यप्)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यबन्त), indeclinable; causative sense 'having led in/caused to enter' contextually
abhyantareinside, in the interior
abhyantare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootabhyantara (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative (7th), Singular; adverbial locative
veśmain the house
veśma:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootveśman (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th), Singular (Vedic/epic usage: veśma = veśmani)
rādhayāwith Rādhā
rādhayā:
Sahakāraka (सह/सहकारक)
TypeNoun
Rootrādhā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (3rd), Singular
sahitamaccompanied
sahitam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsahita (कृदन्त; lexical)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; qualifying 'vibhum'
vibhumthe all-pervading Lord
vibhum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular