Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna

त्यक्त्वा रथं भूमिगतं च मङ्गलं परश्वधेनाशु जघान मूर्द्धनि / स भिन्नशीर्षो रुधिरं वमन्मुहुर्मर्च्छामवाप्याथ ममार च क्षणात्

tyaktvā rathaṃ bhūmigataṃ ca maṅgalaṃ paraśvadhenāśu jaghāna mūrddhani / sa bhinnaśīrṣo rudhiraṃ vamanmuhurmarcchāmavāpyātha mamāra ca kṣaṇāt

ละทิ้งรถศึกและยืนอยู่บนพื้นดิน เขาใช้ขวานฟาดศีรษะของมังกระอย่างรวดเร็ว ศีรษะแตก อาเจียนเป็นเลือดซ้ำแล้วซ้ำเล่า เขาหมดสติและสิ้นใจในชั่วพริบตา

tyaktvāhaving abandoned
tyaktvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Roottyaj (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त), from √tyaj; expresses prior action (पूर्वक्रिया)
rathamthe chariot
ratham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootratha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
bhūmi-gatamfallen to the ground
bhūmi-gatam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhūmi (प्रातिपदिक) + gata (कृदन्त, √gam धातु)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; tatpuruṣa: bhūmau gataḥ → bhūmigataḥ; agrees with maṅgalam
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction/particle (समुच्चयार्थक निपात)
maṅgalamMaṅgala (proper name)
maṅgalam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmaṅgala (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
paraśvadhenawith an axe
paraśvadhena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootparaśvadha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
āśuquickly
āśu:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootāśu (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण अव्यय)
jaghānastruck/killed
jaghāna:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Roothan (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
mūrddhanion the head
mūrddhani:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmūrdhan (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; pronoun
bhinna-śīrṣaḥone whose head was split
bhinna-śīrṣaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhinna (कृदन्त, √bhid धातु) + śīrṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; bahuvrīhi: bhinnaṃ śīrṣaṃ yasya saḥ; qualifies saḥ
rudhiramblood
rudhiram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrudhira (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
vamanvomiting
vaman:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियासहचर/participial)
TypeVerb
Rootvam (धातु)
FormPresent active participle (शतृ-प्रत्यय, वर्तमानकाले), Masculine, Nominative, Singular; agrees with saḥ
muhuḥagain and again
muhuḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootmuhuḥ (अव्यय)
FormAdverb (पुनःपुनरर्थक अव्यय)
mūrcchāmfainting/unconsciousness
mūrcchām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmūrcchā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
avāpyahaving fallen into/attained
avāpya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootava-āp (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्-प्रत्ययान्त), from √āp with prefix ava-; prior action
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormParticle (अनन्तरार्थक निपात)
mamāradied
mamāra:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootmṛ (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada, 3rd person, Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction/particle (समुच्चयार्थक निपात)
kṣaṇātwithin a moment
kṣaṇāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootkṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular