Shloka 43
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
आत्मानुरुपविभवेषु महार्हवस्त्रस्रग्भूषणादिभिरलं मुदितं बभूव / सैन्यानि तानि नृपतेर्विविधान्नपानसद्भक्ष्यभोज्यमधुमांसपयोघृताद्यैः
Transliteration
ātmānurupavibhaveṣu mahārhavastrasragbhūṣaṇādibhiralaṃ muditaṃ babhūva / sainyāni tāni nṛpatervividhānnapānasadbhakṣyabhojyamadhumāṃsapayoghṛtādyaiḥ
Translation
ตามฐานะของตนแต่ละคน พวกเขาปลื้มปีติเมื่อได้รับผ้าอันล้ำค่า พวงมาลัย และเครื่องประดับต่าง ๆ กองทัพของพระราชานั้นก็ได้รับการเลี้ยงดูด้วยอาหารและเครื่องดื่มนานาชนิด ของกินอันประณีต น้ำผึ้ง เนื้อ น้ำนม และเนยใสเป็นต้น จนอิ่มเอม
Word by Word
ātma-anurūpa-vibhaveṣuin resources befitting himself
ātma-anurūpa-vibhaveṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक) + anurūpa (प्रातिपदिक) + vibhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine) ‘vibhava’ (or नपुंसक in some usage), सप्तमी-विभक्ति (Locative, 7th), बहुवचन (Plural); समासः तत्पुरुषः — ‘आत्मनः अनुरूपाः विभवाः’
mahārha-vastra-srag-bhūṣaṇa-ādibhiḥwith costly garments, garlands, ornaments, and the like
mahārha-vastra-srag-bhūṣaṇa-ādibhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmahārha (प्रातिपदिक) + vastra (प्रातिपदिक) + sraj (प्रातिपदिक) + bhūṣaṇa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक/अव्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter, collective), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन (Plural); समासः समाहार-द्वन्द्वः/समुच्चयार्थः — ‘वस्त्र-स्रग्-भूषण-आदि’
alamfully/amply
alam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootalam (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), पर्याप्त्यर्थक-निपात (enough/fully; intensifier)
muditamgladdened/pleased
muditam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmudita (कृदन्त; √mud धातु)
Formभूतकृदन्त (Past participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); अत्र ‘sainyam’ प्रति विधेयविशेषणम्
babhūvabecame/was
babhūva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
sainyānithe troops/armies
sainyāni:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsainya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), बहुवचन (Plural)
tānithose
tāni:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), बहुवचन (Plural)
nṛpateḥof the king
nṛpateḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootnṛpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive, 6th), एकवचन (Singular)
vividha-anna-pāna-sat-bhakṣya-bhojya-madhu-māṃsa-payas-ghṛta-ādyaiḥwith various foods and drinks—good edibles and dishes, honey, meat, milk, ghee, etc.
vividha-anna-pāna-sat-bhakṣya-bhojya-madhu-māṃsa-payas-ghṛta-ādyaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvividha (प्रातिपदिक) + anna (प्रातिपदिक) + pāna (प्रातिपदिक) + sat (प्रातिपदिक) + bhakṣya (प्रातिपदिक) + bhojya (प्रातिपदिक) + madhu (प्रातिपदिक) + māṃsa (प्रातिपदिक) + payas (प्रातिपदिक) + ghṛta (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक/अव्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter, collective), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन (Plural); समासः समाहार-द्वन्द्वः/समुच्चयार्थः — ‘अन्नपानसद्भक्ष्यभोज्यमधुमांसपयोघृतादि’