Shloka 31
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
गच्छत्स्वपार्श्वचर दर्शितवर्णसौधो लेभे मुदं पुरजनैः परिपूज्यमानः / राजा ततो मुनिवरोपचितां सपर्यामात्मानुरूपमिह सानुचरो लभस्व
Transliteration
gacchatsvapārśvacara darśitavarṇasaudho lebhe mudaṃ purajanaiḥ paripūjyamānaḥ / rājā tato munivaropacitāṃ saparyāmātmānurūpamiha sānucaro labhasva
Translation
เมื่อเสด็จไปท่ามกลางปราสาทหลากสีที่เหล่าผู้ติดตามชี้ให้ทอดพระเนตร และได้รับการบูชานอบน้อมจากชาวนครทุกด้าน พระองค์ก็ทรงปีติยินดี แล้วมีถ้อยคำว่า “ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์พร้อมบริวาร จงรับการปรนนิบัติและบูชาที่เหล่ามุนีผู้ประเสริฐจัดไว้ อันสมควรแก่พระองค์ ณ ที่นี้เถิด”
Word by Word
gacchatgoing
gacchat:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रियाविशेषणभावेन
sva-pārśva-caraḥhis attendant at the side
sva-pārśva-caraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + pārśva (प्रातिपदिक) + cara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘svasya pārśve caraḥ’ (one who moves at one’s side); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
darśita-varṇa-saudhaḥ(he) whose palace displayed splendid colors
darśita-varṇa-saudhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdarśita (कृदन्त-प्रातिपदिक) + varṇa (प्रातिपदिक) + saudha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘darśitā varṇāḥ yasmin saudhe’ (palace showing colors/beauty); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
lebheobtained; felt
lebhe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootlabh (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
mudamjoy
mudam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmud (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
pura-janaiḥby the townspeople
pura-janaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpura (प्रातिपदिक) + jana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘purasya janaiḥ’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
paripūjyamānaḥbeing honored
paripūjyamānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootpari+pūj (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle/शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
tataḥthen; thereafter
tataḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमसूचक (then/from there)
muni-vara-upacitāmenhanced by excellent sages
muni-vara-upacitām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmuni (प्रातिपदिक) + vara (प्रातिपदिक) + upacita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘munivaraiḥ upacitā’ (augmented by best sages); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
saparyāmservice; worship; hospitality
saparyām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsaparyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ātman-anurūpambefitting oneself
ātman-anurūpam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootātman (प्रातिपदिक) + anurūpa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘ātmanaḥ anurūpam’ (suitable to oneself); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
ihahere
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
sa-anucaraḥtogether with attendants
sa-anucaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsa (अव्यय/उपसर्गवत्) + anucara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘sa-’ = सहार्थक (with)
labhasvaobtain; receive
labhasva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootlabh (धातु)
Formलोट् (Imperative/लोट्), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन