Shloka 54
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
सर्वं संपादयिथ्ये ऽहमातिथ्यं सानुगस्य ते / इत्युक्त्वाहूय तां दोग्ध्रीमुवाचायं ममातिथिः
Transliteration
sarvaṃ saṃpādayithye 'hamātithyaṃ sānugasya te / ityuktvāhūya tāṃ dogdhrīmuvācāyaṃ mamātithiḥ
Translation
เราจะจัดเตรียมอาติเถยะทั้งหมดให้ท่านพร้อมบริวาร เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว จึงเรียกหญิงรีดนมมาและกล่าวว่า “ผู้นี้คือแขกของเรา”
Word by Word
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘everything’
सम्पादयिष्येI will arrange/prepare
सम्पादयिष्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + पद्/पादय् (धातु; causative)
Formलृट् (simple future), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
आतिथ्यम्hospitality
आतिथ्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआतिथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
सानुगस्यof (you) with attendants
सानुगस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootस-अनुग (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः ‘अनुगैः सह’ (with attendants)
तेyour / for you
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having said’
आहूयhaving summoned
आहूय:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootआ + हु (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्यय (gerund), ‘having called/summoned’
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
दोग्ध्रीम्the milkmaid
दोग्ध्रीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदोग्ध्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘milkmaid/cowherdess (one who milks)’
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अयम्this (man)
अयम्:
Karta (कर्ता/निर्देश)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
अतिथिःguest
अतिथिः:
Karta (कर्ता/वाक्यविषय)
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन