Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)

समासव्यासयोगाभ्यां यथावदनुपूर्वशः / येषामन्वयसंभूतैलर् एको ऽयं सचराचरः / पुनरापूरितः सर्वो ग्रहनक्षत्रमण्डितः

samāsavyāsayogābhyāṃ yathāvadanupūrvaśaḥ / yeṣāmanvayasaṃbhūtailar eko 'yaṃ sacarācaraḥ / punarāpūritaḥ sarvo grahanakṣatramaṇḍitaḥ

เราจักกล่าวโดยทั้งแบบย่อและแบบพิสดาร ตามควรและตามลำดับ; ด้วยผู้สืบสายของพวกเขา โลกนี้ทั้งจรและอจรจึงกลับเต็มเปี่ยมอีกครั้ง และสากลจักรวาลก็พร่างพรายด้วยดาวเคราะห์และหมู่ดาว

samāsa-vyāsa-yogābhyāmby summary, expansion, and linkage
samāsa-vyāsa-yogābhyām:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootsamāsa (प्रातिपदिक) + vyāsa (प्रातिपदिक) + yoga (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental/3rd), द्विवचन (Dual), पुंलिङ्ग — 'by (means of) compendious statement, detailed exposition, and connection' (समाहार-द्वन्द्वः; द्विवचन-प्रयोगः)
yathā-vatproperly
yathā-vat:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + vat (तद्धित/अव्ययप्राय)
Formअव्यय (Adverb) — 'properly, as it should be'
anupūrvaśaḥin sequence
anupūrvaśaḥ:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootanupūrvaśas (अव्यय)
Formअव्यय (Adverb) — 'in due sequence, step by step'
yeṣāmof whom
yeṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन — 'of whom/whose'
anvaya-saṃbhūtaiḥby lineage-born (ones)
anvaya-saṃbhūtaiḥ:
Karana (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootanvaya (प्रातिपदिक) + saṃbhūta (कृदन्त/PPP from sam-√bhū)
Formतृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सन्दर्भानुसार) — 'by those arisen from lineage/connection'
ilaiḥby Ilā (descendants/agents)
ilaiḥ:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootilā (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग — पाठभेद/संदिग्धपाठः: IAST 'ilar' इत्यत्र सम्भाव्यं 'ilaiḥ' (इला-शब्दः)
ekaḥone
ekaḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग — ayam इत्यस्य विशेषणम्; 'one'
ayamthis
ayam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग — 'this'
sa-cara-acaraḥwith moving and unmoving beings
sa-cara-acaraḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsa (सह/प्रातिपदिक) + cara (प्रातिपदिक) + acara (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग — ayam इत्यस्य विशेषणम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (चर + अचर) सह-पूर्वपदेन; 'with the moving and the unmoving'
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय (Adverb)
āpūritaḥfilled
āpūritaḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootā-√pṝ (आ + पॄ धातु) → āpūrīta/āpūrita (कृदन्त/PPP)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग — sarvaḥ/ayam इत्यस्य विशेषणम्; 'filled'
sarvaḥentire
sarvaḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग — (ayam) इत्यस्य विशेषणम्; 'entire/all'
graha-nakṣatra-maṇḍitaḥadorned with planets and stars
graha-nakṣatra-maṇḍitaḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootgraha (प्रातिपदिक) + nakṣatra (प्रातिपदिक) + maṇḍita (कृदन्त/PPP from √maṇḍ)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle used adjectivally), प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग — (ayam/sarvaḥ) इत्यस्य विशेषणम्; 'adorned with planets and stars'