Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Parīkṣit’s Inquiry into Vṛtrāsura’s Bhakti and the Beginning of Citraketu’s Trial

ततो नृपान्त: पुरवर्तिनो जना नराश्च नार्यश्च निशम्य रोदनम् । आगत्य तुल्यव्यसना: सुदु:खिता- स्ताश्च व्यलीकं रुरुदु: कृतागस: ॥ ४९ ॥

tato nṛpāntaḥpura-vartino janā narāś ca nāryaś ca niśamya rodanam āgatya tulya-vyasanāḥ suduḥkhitās tāś ca vyalīkaṁ ruruduḥ kṛtāgasaḥ

ข้าแต่พระราชาปรีกษิต เมื่อได้ยินเสียงร่ำไห้ดัง ชาววังทั้งชายและหญิงต่างพากันมาถึง ด้วยความทุกข์ไม่ต่างกันจึงร้องไห้ตามกันไป แม้เหล่ามเหสีผู้วางยาพิษก็ยังร้องไห้เสแสร้ง ทั้งที่รู้ความผิดของตนดี

tataḥthen
tataḥ:
Kāla/Anubandha (काल/अनुबन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रम/परिणाम-बोधक (then/thereupon)
nṛpa-antaḥpura-vartinaḥthose residing in the king's inner apartments
nṛpa-antaḥpura-vartinaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnṛpa + antaḥpura + vartin (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (locative relation): ‘dwelling in the king’s inner palace’ (qualifying janāḥ)
janāḥpeople
janāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
narāḥmen
narāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्ययम्
nāryaḥwomen
nāryaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnārī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्ययम्
niśamyahaving heard
niśamya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√śam/√śru (धातु; ni-√śam ‘to hear/learn’)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययम्; ‘having heard’
rodanamthe weeping/crying
rodanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrodana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
āgatyahaving come
āgatya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootā-√gam (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययम्; ‘having come’
tulya-vyasanāḥsharing the same misfortune
tulya-vyasanāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottulya + vyasana (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; कर्मधारयः: ‘having similar calamity’
suduḥkhitāḥvery distressed
suduḥkhitāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + duḥkhita (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; उपसर्ग ‘su-’ तीव्रता-बोधक; ‘very sorrowful’
tāḥthose (women)
tāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; (refers to women)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्ययम्
vyalīkamsincerely (without pretense)
vyalīkam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootvyalīka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणार्थे ‘without deceit/sincerely’ (lit. ‘non-falsehood’)
ruruduḥthey wept
ruruduḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√rud (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
kṛta-āgasaḥhaving committed wrongdoing
kṛta-āgasaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛta + āgas (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; बहुव्रीहिः: ‘those who have committed an offense/sin’
C
Citraketu (implied)
C
Citizens of the palace/city (narāḥ, nāryaḥ)

FAQs

This verse shows that grief can spread through an entire community, yet it is still rooted in material attachment; the Bhagavatam later guides the hearer toward spiritual understanding and detachment through devotion.

Hearing the weeping from within the king’s quarters, they came and, sharing the same calamity and feeling implicated or at fault, they joined in the mourning.

In times of loss, recognize how collective emotion intensifies suffering; offer support, but also seek grounding through spiritual perspective—remembering the soul’s continuity and turning to bhakti practices for steadiness.