Srimad Bhagavatam — Saptama Skandha, Shloka 29
Brahmacarya and Vānaprastha Duties; Gradual Dissolution of Bodily Identity
मनो मनोरथैश्चन्द्रे बुद्धिं बोध्यै: कवौ परे । कर्माण्यध्यात्मना रुद्रे यदहं ममताक्रिया । सत्त्वेन चित्तं क्षेत्रज्ञे गुणैर्वैकारिकं परे ॥ २९ ॥ अप्सु क्षितिमपो ज्योतिष्यदो वायौ नभस्यमुम् । कूटस्थे तच्च महति तदव्यक्तेऽक्षरे च तत् ॥ ३० ॥
mano manorathaiś candre buddhiṁ bodhyaiḥ kavau pare karmāṇy adhyātmanā rudre yad-aham mamatā-kriyā
จิตใจพร้อมความปรารถนาทั้งปวงพึงหลอมรวมในจันทรเทพ; ปัญญาพร้อมสิ่งที่พึงรู้พึงวางไว้ในพรหมา ผู้เป็นกวีสูงสุด. อหังการเทียมซึ่งอยู่ใต้อำนาจคุณะ ทำให้เกิดความคิดว่า “เราคือกายนี้” และ “สิ่งนี้เป็นของเรา” พร้อมกิจกรรมกรรมะ พึงหลอมรวมในรุทระ ผู้เป็นเทพประธานแห่งอหังการ. จิตสำนึก (จิตตะ) ด้วยสत्त्वพึงหลอมรวมในชีวะผู้รู้สนาม (กษेत्रญะ); และตัตตวะไวการิกพร้อมเหล่าเทวะที่ทำงานตามคุณะ พึงหลอมรวมเข้าสู่พระผู้เป็นสูงสุด. แผ่นดินพึงหลอมรวมสู่น้ำ, น้ำสู่รัศมีแห่งสุริยะ, รัศมีสู่วายุ, วายุสู่อากาศ, อากาศสู่อหังการ, อหังการสู่มหัตตัตตวะ, มหัตตัตตวะสู่อव्यक्तปรธาน, และท้ายที่สุดสู่วิญญาณสูงสุด (ปรมาตมัน).
FAQs
This verse teaches that the ‘I’ and ‘mine’ tendency (ahaṁ-mamatā) should be offered up—merged into its presiding principle (Rudra)—so that one can return consciousness to the kṣetrajña and ultimately to the Supreme.
He links inner faculties (mind, intelligence, ego) to their cosmic presiding deities, showing a systematic yogic process of withdrawing material identification and re-centering everything in the Supreme.
Practice noticing mental schemes and possessiveness, then consciously offer them to God through prayer and disciplined devotion—reducing ego-based reactions and restoring clarity of the witnessing self.