Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 50

Nimi Questions the Yogendras: Māyā, Cosmic Dissolution, Guru-Śaraṇāgati, Bhakti, and Deity Worship

अर्चादौ हृदये चापि यथालब्धोपचारकै: । द्रव्यक्षित्यात्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य चासनम् ॥ ५० ॥ पाद्यादीनुपकल्प्याथ सन्निधाप्य समाहित: । हृदादिभि: कृतन्यासो मूलमन्त्रेण चार्चयेत् ॥ ५१ ॥

arcādau hṛdaye cāpi yathā-labdhopacārakaiḥ dravya-kṣity-ātma-liṅgāni niṣpādya prokṣya cāsanam

ผู้บูชาควรรวบรวมเครื่องสักการะเท่าที่มี จัดเตรียมเครื่องบูชา สถานที่ จิต และพระมูรติ พรมที่นั่งด้วยน้ำเพื่อชำระ และเตรียมน้ำล้างพระบาทกับบริขารอื่น ๆ จากนั้นอัญเชิญพระมูรติประดิษฐานให้ถูกที่ ตั้งจิตให้แน่วแน่ ทำนยาสะ/แต้มติลกที่พระหฤทัยและส่วนต่าง ๆ แล้วบูชาด้วยมนต์หลัก

arcā-ādauin the image (worship) and so on
arcā-ādau:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootarcā + ādi (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (Feminine), Saptamī vibhakti (Locative/7th), Ekavacana (Singular); ādi-śabda indicates 'etc.'
hṛdayein the heart
hṛdaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Roothṛdaya (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (Neuter), Saptamī vibhakti (Locative/7th), Ekavacana (Singular)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (samuccaya)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormAvyaya; particle (emphasis/addition)
yathā-labdha-upacārakaiḥwith services/offerings obtained as available
yathā-labdha-upacārakaiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootyathā + labdha + upacāraka (प्रातिपदिक)
FormPuṁliṅga (Masculine), Tṛtīyā vibhakti (Instrumental/3rd), Bahuvacana (Plural); yathā (according to) + labdha (obtained) qualifying upacārakaiḥ
dravya-kṣiti-ātma-liṅgānimaterials, earth, self, and symbols (liṅgas)
dravya-kṣiti-ātma-liṅgāni:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootdravya + kṣiti + ātman + liṅga (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (Neuter), Dvitīyā vibhakti (Accusative/2nd), Bahuvacana (Plural); enumerative dvandva
niṣpādyahaving prepared/produced
niṣpādya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootnis-pad (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ktvā-anta/ल्यप्), pūrva-kāla-kriyā
prokṣyahaving sprinkled (purified)
prokṣya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootpra-ukṣ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ktvā-anta/ल्यप्), pūrva-kāla-kriyā
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
āsanamthe seat
āsanam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootāsana (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (Neuter), Dvitīyā vibhakti (Accusative/2nd), Ekavacana (Singular)

ataḥ śrī-kṛṣṇa-nāmādi na bhaved grāhyam indriyaiḥ sevonmukhe hi jihvādau svayam eva sphuraty adaḥ

K
Kṛṣṇa
U
Uddhava

FAQs

This verse teaches that one may worship the Lord—externally as the Deity or internally in the heart—using whatever worship articles are available, focusing on proper preparation and sanctification rather than opulence.

Kṛṣṇa is giving Uddhava practical guidance on bhakti-yoga before His departure, emphasizing accessible, sincere worship that can be performed in any circumstance.

Keep worship simple and consistent: set aside a clean place, prepare what you have, and begin with a mindful act of purification and reverence.