Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 5
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
การสำรวมจิตและอินทรีย์ ความอดทน การพิจารณาแยกแยะ ความมั่นคงในธรรมที่ตนพึงปฏิบัติ ความสัตย์ เมตตา ความระลึกได้ ความพอใจ การให้และการสละ ความไม่ใฝ่เสพกามคุณ ศรัทธาต่อครูฝ่ายจิตวิญญาณ ความละอายต่อการกระทำไม่สมควร ทาน ความเรียบง่าย ความอ่อนน้อม และความอิ่มเอมภายใน—เหล่านี้เป็นคุณแห่งสัทตวะ. ความใคร่ทางโลก ความพยายามใหญ่ ความห้าวหาญ ความไม่พอใจแม้ได้มา ความทะนงลวง การอธิษฐานเพื่อความก้าวหน้าทางวัตถุ การเห็นตนเหนือผู้อื่น ความสุขทางประสาท การรีบร้อนจะต่อสู้ ความชอบฟังคำสรรเสริญ การเยาะเย้ยผู้อื่น การโอ้อวดความกล้า และการอ้างกำลังเพื่อให้การกระทำชอบธรรม—เป็นคุณแห่งรชัส. โทสะไม่อดกลั้น ความตระหนี่ วาจาไร้หลักศาสตรา ความเกลียดชังรุนแรง การเป็นกาฝาก ความหน้าซื่อใจคด ความอ่อนล้าเรื้อรัง การวิวาท ความโศก ความหลง ความทุกข์ ความหดหู่ การนอนมาก ความหวังลวง ความกลัว และความเกียจคร้าน—เป็นคุณแห่งตมัส. บัดนี้จงฟังการผสมกันของสามคุณนี้.
FAQs
In 11.25.5, Krishna says the tendencies of sattva, rajas, and tamas have been described in order, and He will next explain their mixture—how combined modes shape a person’s behavior.
In the Uddhava-gītā section, Uddhava seeks clear guidance on spiritual life; Krishna explains how the gunas produce different traits and then proceeds to teach how their combinations operate, aiding discernment and transcendence.
By recognizing mixed motivations (clarity, restlessness, inertia) behind thoughts and habits, one can cultivate sattva through discipline and devotion, reduce rajas/tamas triggers, and steadily orient life toward bhakti and inner freedom.