Shloka 3
Mārkaṇḍeya Ṛṣi Tested by Indra and Blessed by Nara-Nārāyaṇa
आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥
āhuś cirāyuṣam ṛṣiṁ mṛkaṇḍu-tanayaṁ janāḥ yaḥ kalpānte hy urvarito yena grastam idaṁ jagat
บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า ฤๅษีมารกัณฑेय บุตรแห่งมฤกัณฑุ เป็นนักบวชผู้มีอายุยืนยาวยิ่ง; ครั้นถึงปลายกัลป์ เมื่อจักรวาลทั้งสิ้นถูกกลืนในมหาน้ำท่วมแห่งปรลัย ท่านผู้นั้นเพียงผู้เดียวที่เหลืออยู่. แต่ฤๅษีมารกัณฑेयผู้เป็นยอดแห่งวงศ์ภฤคุองค์เดียวกันนี้ กลับบังเกิดในตระกูลของข้าพเจ้าในกัลป์ปัจจุบัน และเรายังมิได้เห็นปรลัยอันครอบคลุมสรรพสัตว์ใดๆ ในกัลป์นี้เลย. อีกทั้งเป็นที่เลื่องลือว่า เมื่อท่านล่องลอยอย่างไร้ที่พึ่งในมหาสมุทรแห่งปรลัย ท่ามกลางสายน้ำอันน่าหวาดหวั่น ท่านได้เห็นบุคคลอัศจรรย์—ทารกน้อยนอนเดียวดายในรอยพับของใบไทร. โอ สุตะ ด้วยเหตุนี้เอง ความสงสัยและความใคร่รู้ของเราจึงใหญ่หลวง. โอ มหายคี ผู้เป็นที่ยอมรับว่าเป็นปรมาจารย์แห่งปุราณะทั้งหลาย โปรดตัดความหลงงงของเราเถิด
Lord Brahmā’s day, consisting of his 12 hours, lasts 4 billion 320 million years, and his night is of the same duration. Apparently Mārkaṇḍeya lived throughout one such day and night and in the following day of Brahmā continued living as the same Mārkaṇḍeya. It seems that when annihilation occurred during Brahmā’s night, the sage wandered throughout the fearful waters of destruction and saw within those waters an extraordinary personality lying on a banyan leaf. All of these mysteries concerning Mārkaṇḍeya will be clarified by Sūta Gosvāmī at the request of the great sages.
FAQs
This verse distinguishes the present time from a total inundation of beings, implying that the extraordinary pralaya-experience being discussed is not an ordinary, ongoing worldly flood but a special cosmic event connected with Markandeya’s vision.
They emphasize Markandeya’s historical presence and credibility—he is a revered Bhargava sage known within their own tradition—making their curiosity about his pralaya vision more grounded and urgent.
It encourages perspective: worldly upheavals are not ultimate; time moves in vast cycles, so one should cultivate steady devotion and inner clarity rather than panic over changing external conditions.