Srimad Bhagavatam — Chaturtha Skandha, Shloka 1
Pṛthu Mahārāja’s Renunciation, Austerities, Departure, and the Glory of Hearing His History
मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥
maitreya uvāca dṛṣṭvātmānaṁ pravayasam ekadā vainya ātmavān ātmanā vardhitāśeṣa- svānusargaḥ prajāpatiḥ
ไมเตรยะกล่าวว่า: ในบั้นปลายชีวิต เมื่อไวน์ยะ ปฤถุเห็นตนชราแล้ว มหาตมะผู้เป็นประजาปติ—ผู้จัดสรรความเป็นอยู่แก่สรรพชีวิตทั้งเคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว และเป็นผู้ค้ำจุนธรรมเพื่อสัตบุรุษ—ได้ปฏิบัติตามพระบัญชาของภควานอย่างสมบูรณ์สอดคล้องกับพระองค์. จากนั้นทรงแบ่งปันทรัพย์สมบัติที่สั่งสมไว้แก่สรรพชีวิตตามหลักธรรม และมอบแผ่นดินซึ่งทรงถือเป็นดุจธิดาไว้แก่พระโอรส. ประชาชนแทบร่ำไห้ด้วยความอาลัย; แล้วพระองค์เสด็จไปยังป่าแห่งตบะโดยลำพังพร้อมพระมเหสีเพื่อบำเพ็ญตบะ
Mahārāja Pṛthu was one of the śaktyāveśa incarnations of the Supreme Personality of Godhead, and as such he appeared on the surface of the earth to execute the orders of the Supreme. As stated in Bhagavad-gītā, the Supreme Lord is the proprietor of all planets, and He is always anxious to see that in each and every planet the living entities are happily living and executing their duties. As soon as there is some discrepancy in the execution of duties, the Lord appears on earth, as confirmed in Bhagavad-gītā (4.7) : yadā yadā hi dharmasya glānir bhavati bhārata.
FAQs
This verse shows that when one recognizes the arrival of old age, a wise person—like King Pṛthu—turns from worldly administration toward detachment and higher spiritual purpose.
Vainya is King Pṛthu, the son of King Vena. He is called Prajāpati because he protected and expanded the citizens and orderly progeny under dharma, acting as a true progenitor-ruler.
Regularly reflect on life’s impermanence, fulfill duties responsibly, and gradually increase spiritual practices (hearing, chanting, and service) so that detachment arises naturally when life’s phases change.