Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Gajendra’s Prayers and the Appearance of Lord Hari

Gajendra-stuti and Hari-darśana

य: स्वात्मनीदं निजमाययार्पितं क्‍वचिद् विभातं क्‍व च तत् तिरोहितम् । अविद्धद‍ृक् साक्ष्युभयं तदीक्षते स आत्ममूलोऽवतु मां परात्पर: ॥ ४ ॥

yaḥ svātmanīdaṁ nija-māyayārpitaṁ kvacid vibhātaṁ kva ca tat tirohitam aviddha-dṛk sākṣy ubhayaṁ tad īkṣate sa ātma-mūlo ’vatu māṁ parāt-paraḥ

พระผู้เป็นบุคคลสูงสุดทรงแผ่พลังมายาของพระองค์ ทำให้จักรวาลนี้ปรากฏบ้างและเร้นหายบ้าง พระองค์ทรงเป็นทั้งเหตุสูงสุดและผลสูงสุด เป็นผู้เฝ้าดูและพยานในทุกสภาวะ ทรงเหนือสรรพสิ่ง ขอพระองค์ผู้เหนือยิ่งนั้นทรงคุ้มครองข้าพเจ้า

यःwho
यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
स्वात्मनिin his own self
स्वात्मनि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootस्वात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य आत्मा)
इदम्this (world)
इदम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
निजमाययाby his own māyā
निजमायया:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootनिजमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया, एकवचन; कर्मधारयः (निजा च सा माया)
अर्पितम्placed/assigned
अर्पितम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootआ√र्प् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle)
क्वचित्sometimes
क्वचित्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formदेश/काल-अव्यय (adverb: somewhere/sometimes)
विभातम्manifest/visible
विभातम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवि√भा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (appeared/shone)
क्वwhere/at times
क्व:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formप्रश्न/देश-अव्यय (adverb: where)
and
:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
तत्that
तत्:
कर्ता/कर्म (Contextual)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तिरोहितम्concealed
तिरोहितम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतिरो√धा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (hidden)
अविद्धदृक्he whose vision is unobstructed
अविद्धदृक्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअविद्ध + दृश् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (अविद्धा दृक् यस्य सः = whose sight is unobstructed)
साक्षीwitness
साक्षी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसाक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; इन्-प्रत्ययान्त
उभयम्both (states)
उभयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootउभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
तत्that
तत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
ईक्षतेsees/observes
ईक्षते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootईक्ष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
आत्ममूलःwhose root is himself / self-origin
आत्ममूलः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootआत्मन् + मूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आत्मा मूलं यस्य/आत्मनः मूलम्)
अवतुmay (he) protect
अवतु:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअव् (धातु)
Formलोट् (Imperative/लोट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
माम्me
माम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
परात्परःsupreme beyond all
परात्परः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootपरात् + पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; पञ्चमी-तत्पुरुषः (परात् अपि परः = beyond the beyond)

The Supreme Personality of Godhead has multipotencies ( parāsya śaktir vividhaiva śrūyate ). Therefore, as soon as He likes, He uses one of His potencies, and by that expansion He creates this cosmic manifestation. Again, when the cosmic manifestation is annihilated, it rests in Him. Nonetheless, He is infallibly the supreme observer. Under any circumstances, the Supreme Lord is changeless. He is simply a witness and is aloof from all creation and annihilation.

G
Gajendra
L
Lord Vishnu (Narayana)

FAQs

This verse says the universe appears and disappears by the Lord’s own māyā within Him, while He remains unchanged as the clear, unobstructed witness of both states.

In helpless surrender, Gajendra praises Narayana as the ultimate reality beyond changing conditions—One who observes all transformations yet is never covered by them—therefore the only sure protector.

Remember that situations rise and fall, but the Supreme Witness is steady; turning to Him in prayer and devotion helps one respond with faith and clarity rather than panic.