Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 107

इमा ब्रह्म बृहद्दिवः कृणवदिन्द्राय शूषमग्नियः स्वर्षाः । महो गोत्रस्य क्षयति स्वराजा तुरश्चिद् विश्वमर्णवत् तपस्वान्

imā́ bráhma bṛhád-divaḥ kṛṇavad índrāya śū́ṣam agníyaḥ svàr-ṣāḥ | mahó gótrasya kṣayati svárājā túraś cid víśvam arṇavát tápasvān ||

These potent words, of the wide heaven, hath the heaven-winning fiery one fashioned for Indra’s vehement might. As self-ruling lord he ruleth the great cow-pen; overpowering, yea, all he overwhelmeth like a flood, in ardent heat.

ถ้อยคำพรหมันเหล่านี้ อันเป็นของฟ้ากว้างใหญ่ ผู้เป็นไฟผู้ชนะสวรรค์ (อัคนิ Agni) ได้รังสรรค์ขึ้นเพื่อเดชานุภาพอันดุดันของอินทระ Indra. ในฐานะเจ้าเป็นใหญ่ด้วยตนเอง เขาปกครองคอกโคอันยิ่งใหญ่; ผู้ครอบงำ เขาท่วมท้นสรรพสิ่งดุจมหานที ในความร้อนแรงแห่งตปัส (tapas).

इमाःthese (f.)
इमाः:
कर्म (स्तुत्याः/वाच्याः ‘गीरः’ इत्यर्थे)
TypePronoun
Rootइदम् (sarvanāma-prātipadika)
ब्रह्मsacred utterance; hymn; prayer
ब्रह्म:
कर्म (कृणवत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (prātipadika)
बृहत्great, lofty
बृहत्:
कर्म (ब्रह्म-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहत् (prātipadika)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (बृहत्-दिवः = ‘of heaven’)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (prātipadika)
कृणवत्made; fashioned
कृणवत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (prātipadika)
शूषम्strength; vigor
शूषम्:
कर्म (कृणवत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootशूष (prātipadika)
अग्नियःthe fires / Agnis
अग्नियः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (prātipadika)
स्वर्षाःsun-bright; having splendor
स्वर्षाः:
कर्तृ (अग्नियः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस्वर्ष (prātipadika; ‘स्वर्’ + ‘ष’)
महोof the great
महो:
सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootमहत् (prātipadika)
गोत्रस्यof the cow-pen; of the clan/enclosure
गोत्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootगोत्र (prātipadika)
क्षयतिdwells; rules; holds sway
क्षयति:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्षि (धातु; ‘क्षयति’ = निवसति/शेते/क्षीयते—वैदिके ‘dwells/rules’)
स्वराजाself-ruler; sovereign
स्वराजा:
कर्तृ (क्षयति इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootस्वराज् (prātipadika)
तुरःswift; overpowering
तुरः:
कर्तृ (स्वराजा-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootतुर (prātipadika)
चित्even; indeed
चित्:
सम्बन्ध (बलवद्-अवधारण/अपि)
TypeIndeclinable
Rootचित् (avyaya)
विश्वम्all; the whole
विश्वम्:
कर्म (अर्णवत् इत्यस्य—‘all (as object/extent)’)
TypeAdjective/Noun
Rootविश्व (prātipadika)
अर्णवत्ocean-like; flood-like
अर्णवत्:
कर्म (विश्वम्-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअर्णवत् (prātipadika; अर्णव ‘flood, sea’ + मतुप्)
तपस्वान्austerity-possessing; ardent
तपस्वान्:
कर्तृ (स्वराजा-विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootतपस्विन् (prātipadika; तपस् + वत्/इन्)

Rishi: RV-derived; not determinable from excerpt alone

Devata: Indra (with Agni as enabling principle/agent)

Chandas: RV-style (likely Triṣṭubh); requires scan

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Forging → enthronement (self-rule) → overwhelming victory.","listener_experience":"Arouses steadiness, command, and ‘heated’ confidence; feels like taking the seat of authority.","intensity":8}